ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه
علامه طباطبايي
عباس عباس پور 1
محمد شرفي 2
90/12/ 90 تاريخ پذيرش: 21 /7/ تاريخ وصول: 22
چكيده
زمينه: بهبود كيفيت فعاليت هاي نظام هاي آموزش عالي به منظور پاسخگويي به چال شهاي پيش
رو همواره از سياست هاي اصلي دست اندركاران نظا مهاي آموزش بوده است. هدف: پژوهش
حاضر با هدف توسعه و بهبود كيفيت گروه مديريت و برنام هريزي آموزشي دانشگاه علامه
طباطبايي از طريق ارزيابي دروني صورت گرفته است. روش: به اين منظور پس از تصريح
اهداف گروه درسه سطح آموزشي، پرورشي و عرضه خدمات تخصصي و با توسل به تجربيات
ملي و بي نالمللي، الگوي عناصر سازماني و نظرات كميته ارزيابي دروني گروه مورد مطالعه،
تعداد هفت عامل تعيين و مورد ارزيابي قرار گرفت. اين عامل ها عبارتند از: 1 - هد فها،
مديريت و سازماندهي؛ 2 - هيأت علمي؛ 3 - دانشجويان؛ 4 - دوره هاي آموزشي و برنامه هاي
درسي و غيردرسي؛ 5 - فرايند ياددهي و يادگيري؛ 6 - دانش آموختگان؛ 7 - امكانات و
تجهيزات آموزشي و پژوهشي. به منظور ارزيابي عوامل فوق 47 ملاك و 182 نشانگر در نظر
گرفته شد. هر كدام از اين نشانگرها با اندازه گيري يك يا چند متغير همراه بود. ابزارهاي مورد
استفاده براي جمع آوري اطلاعات شامل پرسشنامه، مصاحبه، چك ليست و سند كاوي
abbaspour1386@gmial.com -1 استاديار علمي دانشگاه علامه طباطبايي
msharafi93@gmail.com -2 دانشجوي دكتري دانشگاه علامه طباطبايي
www.SID.ir
Archive of SID
132 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
داده هاي لازم بود. با بررسي پيشينه گروه و ب هخصوص تحولات آن در پنج سال گذشته و
رجوع به قوانين و مقررات دانشگاهي و در نظر گرفتن انتظارات آزمودني ها براي هر نشانگر
الزاماتي جهت قضاوت تهيه و تدوين گرديد. براين اساس تلاش شد وضعيت موجود گروه با
توجه به الزامات تعيين شده كه مشخص كننده وضعيت مورد انتظار گروه بود، مقايسه لازم به
عمل آيد و سطح مطلوبيت هر نشانگر مشخص شود. يافته ها: براساس ميانگين امتيازهاي داده
شده به سطوح مطلوبيت (مطلوب: 3؛ نسبتاً مطلوب: 2؛ نامطلوب: 1) و تطبيق آن با طي فهاي
قضاوت نتايج ارزيابي به شرح ذيل بدست آمد: عامل هدف ها، مديريت و سازماندهي نسبتاً
مطلوب، هيأت علمي مطلوب، دانشجويان نسبتاً مطلوب، دوره هاي آموزشي و برنامه هاي درسي
و غيردرسي نسبتاً مطلوب، فرايند ياددهي - يادگيري نسبتاً مطلوب، دان شآموختگان نسبتاً
مطلوب و در نهايت، امكانات و تجهيزات آموزشي و پژوهشي نسبتاً مطلوب بود. در مجموع به
رغم اينكه وضعيت موجود گروه در سطح نسبتاً مطلوب قرار داشت؛ لكن در مورد برخي
نشانگرها نارسايي ها و كاست يهايي وجود داشت كه براي رفع آنها و بهبود در كيفيت گروه
پيشنهادهايي ارائه شد.
واژگان كليدي: اعتبار بخشي، ارزيابي دروني، كيفيت، آموزش عالي.
مقدمه
دانشگاه ها از جمله مهمترين نظام هاي اجتماعي هستند و رشد و توسعه ساير نظام ها به كيفيت
آنها وابسته است. بنابراين بهبود كيفيت نظام آموزش عالي به طور اعم و دانشگا هها به طور
اخص يكي از دغدغه هاي اصلي هر كشور به حساب مي آيد. با توجه به نقش حياتي و كليدي و
جايگاه دانشگاه ها و حساسيت بالاي مردم نسبت به عملكرد اين نهادها، بايستي در هر دو بعد
كمي و كيفي به صورت موزون و متعادل رشد نمايند، از سوي ديگر امروزه محدوديت منابع
انساني و مادي جامعه، بررسي عملكرد دانشگا هها را ضروري مي نمايد. لذا طي ده ههاي اخير
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 133
كشورهاي درحال توسعه و توسعه يافته تلاش هاي خود را براي به كارگيري رويكردهاي
ارزيابي به منظور سنجش و بهبود كيفيت آموزش عالي افزايش داده اند (بازرگان، 2002 ص
123 ). عواملي از قبيل گسترش اهميت اقتصاد/جامعه مبتني بر دانش، ضرورت نوآوري و رواج
فناور يهاي اطلاعاتي ارتباطاتي باعث شده تا مؤسسات آموزش عالي سراسر دنيا نسبت به
پاسخگويي به نيازهاي محلي و ملاحظات ملي تشويق گردند (سازمان همكاري هاي توسعه
اقتصادي 2004،1 ، ص 21 ). بنابراين امروزه توافق عمومي راجع به پاسخگويي در نظام آموزش
عالي و ايجاد سياست ها و رويه هايي براي اطمينان از حفظ و گسترش كيفيت در اين نظام ها
وجود دارد (يي اس آي بي 2003،2 ، ص 86 ). نگاهي به تحولات نظام آموزش عالي ايران در
دو دهه گذشته از نظر جمعيت دانشجويي، حاكي از رشد كمي و عدم توجه كافي به كيفيت
دانشگاه ها و بهبود و ارتقاء آن مي باشد. بهبود و ارتقاء كيفيت مستلزم استقرار يك ساز و كار
مناسب ارزيابي است (رحيمي و همكاران، 1381 ، ص 636 ). ارزيابي به عنوان يكي از مهمترين
فعاليت هاي مديريت عملكرد در توليد و توسعه كيفيت در سازمان ها مطرح مي باشد و در واقع
بهبود كيفيت نتيجه ارزيابي كيفيت است (زين آبادي و پوركريمي، 1383 ). بر همين اساس در
سال هاي گذشته (حدود يك دهه اخير) در آموزش عالي ايران رويكرد اعتبارسنجي به منظور
ارزيابي و اعتبارسنجي نظام آموزش عالي مورد استفاده قرار گرفته است و مرحله اول آن يعني
ارزيابي دروني در اكثر گروه هاي آموزشي دانشگاه هاي سراسر كشور به اجرا درآمده است.
بازرگان ( 2007 )، اثرات اجراي فرايند ارزيابي دروني در سطح گرو ههاي آموزشي را به شرح
ذيل بر مي شمرد:
- تصريح اهداف و مقاصد گرو ههاي آموزشي از طريق مشاركت اعضاء هيأت علمي؛
- ترازيابي عملكرد گروه هاي آموزشي؛
- قضاوت درباره ميزان دست يابي به اهداف بيان شده؛
1. OECD
2. ESIB
www.SID.ir
Archive of SID
134 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
- برنامه ريزي استراتژيك فعاليت هاي گروه؛
- شناسايي گام هايي كه براي دست يابي به اهداف راهبردي گروه مي بايست برداشته
شود.
در راستاي اجراي همين برنامه و به منظور دستيابي به بهبود كيفيت در گروه مديريت و
برنامه ريزي آموزشي دانشكده روان شناسي و علو متربيتي دانشگاه علامه طباطبايي طرح ارزيابي
دروني به اجرا در آمد كه نتايج آن در اين مقاله ارائه شده است.
اهداف اجراي طرح ارزيابي دروني
هدف كلي از اجراي ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي عبارت بود از
توسعه و بهبود كيفيت گروه مديريت و برنام هريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي از طريق
اجراي ارزيابي دروني كه متعاقب اين هدف كلي اهداف جزيي ذيل نيز مدنظر بود:
1 - تدوين و تصريح اهداف گروه؛
2 - ارزيابي كيفيت عوامل دروندادي سيستم آموزشي گروه؛
3 - ارزيابي كيفيت عوامل فرايندي سيستم آموزشي گروه؛
4 - ارزيابي كيفيت عوامل بروندادي سيستم آموزشي گروه؛
5 - ارائه راهكارها و پيشنهادهاي لازم جهت توسعه و بهبود وضع موجود هر يك از
عوامل دروندادي، فرايندي و بروندادي.
سؤالات پژوهش
مبتني بر اهداف فوق سؤالات ذيل به عنوان سؤالات پژوهش مورد توجه بوده است.
1 - اهداف گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي كدامند؟
2 - عوامل دروندادي گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي از چه كيفيتي برخوردارند؟
3 - عوامل فرآيندي گروه مديريت و برنام هريزي آموزشي از چه كيفيتي برخوردارند؟
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 135
4 - عوامل بروندادي گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي از چه كيفيتي برخوردارند؟
5 - راهكارها و پيشنهادات لازم جهت بهبود وضعيت موجود عوامل دروندادي، فرايندي و
بروندادي گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي كدامند؟
روش پژوهش
روش اين پژوهش مبتني بر روش هاي توصيفي و از نوع كاربردي است. از اين حيث كه در اين
پژوهش به توصيف ويژگي هاي گروه از ابعاد مختلف پرداخته شده و از طرفي از نتايج آن
جهت بهبود وضعيت موجود گروه استفاده مي شود.
جامعه آماري
جامعه آماري مورد مطالعه براي گردآوري داد ههاي موردنياز، گروه مديريت و برنامه ريزي
آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي بود كه از زير جامعه هاي زير تشكيل شده بود:
1 - مديران گروه (مديران سابق گروه و مدير فعلي گروه)؛
2 - اعضاء هيأت علمي گروه؛
3 - كليه دانشجويان دوره كارشناسي رشته مديريت و برنامه ريزي آموزشي، دانشجويان
كارشناسي ارشد مديريت آموزشي، برنامه ريزي آموزشي و برنامه ريزي درسي و دانشجويان
دكتري رشته برنامه ريزي درسي؛
4 - دانش آموختگان دوره كارشناسي و كارشناسي ارشد در دوره هاي قبلي گروه آموزشي.
لازم به ذكر است با توجه به اينكه تا زمان اجراي پژوهش دانشجويان دكتري رشته برنامه ريزي
درسي فارغ التحصيل نشده بودند، در اين مقطع تحصيلي گروه آموزشي فاقد دانش آموخته
بوده است؛
5 - كارفرمايان و سرپرستان دانش آموختگان.
www.SID.ir
Archive of SID
136 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
حجم نمونه و روش نمونه گيري
در اين تحقيق از روش سرشماري كامل و نمونه گيري در دسترس استفاده شده است كه به
شرح ذيل م يباشد:
- در مورد زيرجامعه مديران گروه از روش سرشماري كامل استفاده شده است.
- در مورد زير جامعه اعضاء هيأت علمي گروه به استثناي يك نفر از اعضاء كه امكان
مشاركت ايشان ميسر نگرديد بقيه اعضاء جهت تكميل اطلاعات مشاركت داشته و مورد
سرشماري قرار گرفتند.
- زير جامعه دانشجويان شامل 30 نفر دانشجويان كارشناسي رشته مديريت و برنامه ريزي
آموزشي، 14 نفر دانشجويان كارشناسي ارشد مديريت آموزشي، 16 نفر دانشجويان كارشناسي
ارشد رشته برنامه ريزي آموزشي و 15 نفر دانشجويان كارشناسي ارشد رشته برنامه ريزي درسي
و 5 نفر دانشجويان دكتري رشته برنامه ريزي درسي.
- زير جامعه دانش آموختگان و فارغ التحصيلان شامل 15 نفردان شآموخته مقطع كارشناسي
ارشد و نيز 15 نفر دانش آموخته مقطع كارشناسي بود.
- زير جامعه كارفرمايان دانش آموختگان شامل 7 پرسشنامه عودت داده شده بود كه در
تحليل نتايج مورد استفاده قرار گرفت.
ابزارهاي پژوهش و ويژگ يهاي فني ابزارهاي پژوهش
مجموعه اي از ابزارهاي اندازه گيري كه براي گردآوري اطلاعات از آنها استفاده شده عبارتند
از الف) پرسشنامه (اعضاء هيأت علمي، مدير گروه، دانشجويان، دانش آموختگان و
كارفرمايان و سرپرستان بلافصل دانش آموختگان) ب) مصاحبه (مدير فعلي و قبلي) ج) چك
ليست (فضا و تجهيزات كتابخانه). جدول ابزارهاي سنجش عوامل موردارزيابي و منابع
گردآوري اطلاعات را نشان مي دهد. هرچند ابزارهاي سنجش به خصوص پرسشنام ههاي هيأت
علمي و دانشجويان در چندين گروه ديگر با تفاوت بسيار اندكي اجرا شده بود و از لحاظ اعتبار
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 137
و قابليت اعتماد مورد سنجش قرار گرفته بود با اين وجود و به لحاظ اطمينان بيشتر با استفاده از
نرم افزار اس پي اس اس 1 محاسبه ضريب آلفاي كرونباخ در مورد دو پرسش نامه هيأت علمي و
0 به دست آمد. / 0 و 914 / دانشجويان انجام پذيرفت و به ترتيب مقادير 892
جدول 1. ابزارهاي پژوهش و منابع گردآوري داده ها
رديف ابزار سنجش عامل يا عوامل مورد ارزيابي منبع گردآوري داده ها
1 پرسشنامه هيأت علمي
هيأتعلمي
مديريت و سازماندهي گروه
پژوهش
دوره هاي آموزشي و برنامه هاي درسي و
غيردرسي
فرايند ياددهي- يادگيري
امكانات و تجهيزات آموزشي و پژوهشي
اعضاء هيأت علمي
2 پرسشنامه سنجش هد فهاي گروه چشم انداز، رسالت و اهداف گروه اعضاء هيأت علمي
3
مصاحبه نيمه سازمان يافته مديران
گروه
مدير گروه
مديريت و سازماندهي گروه
امكانات و تجهيزات آموزشي و پژوهشي
مديران گروه
4 پرسشنامه دانشجويان
مديريت و سازماندهي گروه
پژوهش
دوره هاي آموزشي و برنامه هاي درسي و غير
درسي
فرايند ياددهي- يادگيري
امكانات و تجهيزات آموزشي و پژوهشي
دانشجويان
5 پرسشنامه دانش آموختگان
دانش آموختگان
دوره هاي آموزشي
دانش آموختگان
6 پرسشنامه مسئولان دانش آموختگان
دانش آموختگان
دوره هاي آموزشي
مسئولين مستقيم و
كارفرمايان دانش
1. spss
www.SID.ir
Archive of SID
138 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
آموختگان
7
چك ليست امكانات و تجيزات
آموزشي و پژوهشي
امكانات و تجهيزات آموزشي و پژوهشي مسئولين كتابخانه
مفهوم و فرايند اجراي ارزيابي دروني در نظام آموزش عالي
ارزيابي دروني يا خود ارزيابي مرحله اول الگوي اعتبارسنجي است كه مشتمل بر سه مرحله
ارزيابي دروني، ارزيابي بيروني و اعتبار بخشي است. در نظام آموزش عالي ايران ارزيابي
دروني عبارت است از فرايندي كه در طي آن كيفيت عوامل تشكيل دهنده سيستم (برنامه،
سازمان يا مؤسسه) به وسيلة خود اعضاء تشكيل دهندة سيستم ارزيابي م يشود (بازرگان، 1380
ص 112 ؛ احمدي و همكاران، 2011 ص 222 ). و كيفيت نيز به مجموعه ويژگ يهاي مختلف
عناصر يك سيستم اشاره دارد كه توان سيستم را براي رسيدن به اهداف نشان مي دهند (فراست
خواه و همكاران، 2008 ، ص 117 ). بازرگان معتقد است كه تعريف ارائه شده از سوي شبكه
بين المللي نهادهاي تضمين كيفيت در آموزش عالي 1 در خصوص كيفيت تقريباً با اكثر
فعاليت هاي صورت گرفته در زمينة ارزيابي كيفيت در سطح بي نالمللي و از جمله در ايران
همنواست (بازرگان، 1380 ، ص 112 ). اين نهاد كيفيت را ميزان تطابق وضعيت موجود نظام هاي
آموزشي عالي با: الف – استاندارد هاي از قبل تعيين شده و ب - رسالت؛ اهداف و انتظارات
تعيين نموده است.
تجارب اجراي ارزيابي دروني در سطح گروه هاي آموزشي در ايران (احمدي و همكاران،
2011 ؛ بازرگان، 1380 ؛ محمدي، 1381 و ميرزايي 1383 و...) نشان مي دهد كه فرايند ارزيابي
دروني در سطح گروه هاي آموزشي در طي مراحل زير انجام مي پذيرد:
1 -آشنا كردن اعضاء هيأت علمي گروه هاي آموزشي با هدف و فرايند اجراي ارزيابي
دروني؛
1. International Network of Quality Assurance Agencies in higher education
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 139
2 - تشكيل كميته ارزيابي دروني وتقسيم كار؛
3 - تدوين جدول زمانبندي براي اجراي ارزيابي دروني؛
4 - توافق دربارة عوامل مورد ارزيابي؛
5 - مشخص كردن هدف هاي نظام (برنامه) مورد ارزيابي؛
6 - بيان ملاك ها مورد ارزيابي؛
7 - تعريف نشانگرهاي مورد نظر براي ارزيابي؛
8 - مشخص كردن داده هاي مورد نياز براي محاسبه نشانگرها؛
9 - انتخاب وتدوين ابزار اندازه گيري؛
10 - گرد آوري داد هها؛
11 - تحليل داده هاي و تدوين گزارش مقدماتي؛
12 - توزيع گزارش مقدماتي ميان دست اندركاران و كسب نظرات آنان به منظور تدوين
گزارش نهايي.
در پژوهش حاضر نيز با برگزاري كارگاه آموزشي و آشنايي اعضاء با فلسفه و هدف
ارزيابي دروني به عنوان مرحله اول شروع شد و با تشكيل كميته ارزياب دروني و تقسيم كلي
وظايف و زمانبندي طرح به عنوان مراحل دوم و سوم ادامه يافت و در مرحله بعد ضمن توافق
درباره عوامل مورد ارزيابي تدوين و تصريح اهداف گروه متناسب با نمودار صورت گرفت. در
مرحله ششم با استفاده از پژوهش هاي انجام شده در داخل و خارج از كشور، پيشنهادهاي
متخصصان و نظر اعضاي كميته ارزيابي مجموعه اي از ويژگي هاي عمده هر عامل به عنوان
ملاك هاي آن عامل تعريف گرديد كه جمعاً بالغ بر 47 ملاك براي 7عامل شناسايي شد. در
مرحله هفتم نشانگرهاي مناسب براي هر يك از ملا كها تدوين گرديد كه در مجموع براي 7
عامل تعداد 182 نشانگر شناسايي شد. جدول 2 عامل ها و ملاك هاي مربوط به هر عامل را نشان
مي دهد. در مرحله هشتم داده هاي مورد نياز مربوط به نشانگرها مشخص و در مرحله نهم
ابزارهاي اندازه گيري اين داده ها طراحي و تدوين شد. درمرحله بعد براساس ابزارهاي تدوين
www.SID.ir
Archive of SID
140 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
شده در مرحله قبل اطلاعات لازم جمع آوري و طبقه بندي شد. در مرحله يازدهم داده هاي
گردآوري شده مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت و گزارش مقدماتي تدوين شد و نهايتاً در
مرحله بعد گزارش نهايي ارزيابي دروني بر مبناي بازخورد حاصل از گزارش مقدماتي تدوين
گرديد.
نمودار 1. فرايند تدوين اهداف گروه آموزشي
مشخص ساختن و تعريف
وضعيت آزماني گروه
تحليل وضعيت موجود گروه و تفاهم
درباره بهترين آنيده ممكن با توجه به :
رسالت دانشگاه و امكانات و
تجهيزات موجود دانشگاهي
ساختار دانش در رشته
تخصصي مربوطه در گروه
نيازهاي دانشجويان نيازهاي جامعه
تدوين چم انداز و رسالت گروه در سه حوزه
آموزشي، و پژوهشي و عرضه خدمات تخصصي
تدوين هدف هاي گروه در
سه بعد:
دروندادي فرايندي بروندادي
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 141
جدول 2. عوامل و ملاك هاي ارزيابي
عاملها ملاك ها
اهداف، مديريت و سازماندهي اهداف گروه
سازو كار برنامه ريزي و ارزيابي از فعاليت هاي گروه آموزشي
آئين نامه ها و مصوبات گروه
برنامه تشكيل جلسات گروه و حضور اعضاء در آن
مشاركت اعضاء گروه در برنامه ريزي فعاليت هاي گروه
استقلال گروه در برنامه ريزي و سازماندهي فعاليت هاي آموزشي گروه
منابع مالي و اعتباري گروه
سياستهاي انتخاب مدير گروه و ويژگي هاي آن
وظايف، مسئوليت ها و اختيارات مدير گروه
روند توسعه گروه در سه سال گذشته
برنامه توسعه گروه براي پنج سال آينده
فعاليت هاي برون گروهي و تعامل با خارج از گروه
اعضاء هيأتعملي تركيب و توزيع هيأت علمي از لحاظ مرتبه علمي و سابقه كار
فعاليت هاي آموزشي اعضاء هيأت علمي
حضور اعضاء هيأت علمي در گروه جهت مشاوره با دانشجويان
چگونگي تبادل تجربه و اطلاعات علمي ميان اعضاي هيأت علمي گروه
فعاليت هاي پژوهشي اعضاي هيأت علمي گروه
فرصت هاي مطالعاتي اعضاي هيأت علمي گروه
تسلط به زبان هاي خارجي
تسلط به رايانه
دانشجويان تركيب و توزيع دانشجويان
نحوه پذيرش دانشجويان
پيشرفت تحصيلي دانشجويان
رابطه دانشجويان با اعضاي هيأت علمي
علاقه و آگاهي دانشجويان نسبت به رشته تحصيلي و بازار كار آن
نظر دانشجويان درباره برنامه ها و فعاليت هاي گروه
فعاليت هاي پژوهشي دانشجويان
www.SID.ir
Archive of SID
142 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
روش تجزيه و تحليل داده ها
در اين پژوهش به منظور تجزيه و تحليل داد هها از روش هاي آمار توصيفي (فراواني، ميانگين و
درصد) و روش وزن دهي (ارزش گذاري) گزينه ها استفاده شده است و براي قضاوت در
خصوص سؤالات، نشانگرها، ملاك ها و عوامل از طيف هاي قضاوت در سه سطح مطلوب،
نسبتاً مطلوب و نامطلوب استفاده شده است. جدول 3 به توضيح اين طي فها پرداخته است.
دانش آموختگان ادامه تحصيل دانش آموختگان
نظر كارفرمايان درباره سطح قابليت دانش، مهارت و توانايي دانش
آموختگان
سرنوشت شغلي دانش آموختگان
مقاله ها و آثار علمي دانش آموختگان
نظرات دانش آموختگان درباره برنامه هاي آموزشي و درسي
ارتباط دانش آموختگان با گروه بعد از فراغت از تحصيل
فرايند تدريس و يادگيري الگوها و روشهاي تدريس
استفاده از منابع و وسايل آموزشي
ارزشيابي پيشرفت تحصيلي
استفاده از بازخورد
دوره هاي آموزشي و برنامه هاي درسي و دوره هاي آموزشي و اهداف آن
غير درسي تناسب رشته هاي تحصيلي با امكانات مادي و منابع انساني گروه
ضرورت بازنگري برنامه درسي دوره ها
انظباق پذيري برنامه هاي درسي دوره ها نسبت به نيازهاي فرد و جامعه
فعاليت هاي كارورزي و فوق برنامه
امكانات و تجهيزات آموزشي و پژوهشي فضاهاي آموزشي و اداري
كتابخانه و سيستم اطلاع رساني
امكانات و خدمات رايانه اي
كارگاهها و آزمايشگاهها
وسايل كمك آموزشي
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 143
جدول 3. معيارهاي قضاوت (طيف هاي قضاوت) سؤالات، نشانگرها، ملاك ها و عوامل
سؤال/نشانگر/ملاك/عامل مبناي قضاوت
طيف هاي قضاوت
نامطلوب نسبتاً
مطلوب
مطلوب
سؤالات
2 - دو گزينهاي ميانگين سؤالات 1
3 2 سه گزينه اي ميانگين سؤالات 1
2 تا / پنج گزينه اي ميانگين سؤالات 33
1
3/66 تا
2/34
5 تا
3/67
توصيفي (كوتاه
پاسخ)
3 2 معيارهاي از پيش تعيين شده وضع مطلوب 1
1 تا / نشانگرها ميانگين نمرات سؤالات مربوط به نشانگر 66
1
2/33 تا
1/67
3 تا
2/34
ملاك ها ميانگين قضاوت هاي مربوط به نشانگر هاي
ملاك
1/66 تا
1
2/33 تا
1/67
3 تا
2/34
عوامل ميانگين قضاوت هاي مربوط به ملاك هاي
عامل
1/66 تا
1
2/33 تا
1/67
3 تا
2/34
يافته هاي پژوهش
هدف اصلي از انجام اين ارزيابي، آشكار نمودن جنبه هاي مختلف كيفيت گروه مديريت و
برنامه ريزي آموزشي دانشكده روان شناسي و علوم تربيتي دانشگاه علامه طباطبايي بوده است كه
براي رسيدن به اين هدف براساس رسالت ها و اهداف دانشگاه و همچنين محدودي تها و منابع
و امكانات گروه و با مراجعه به تجربيات گرو ههايي كه به انجام ارزيابي پرداخته بودند و
براساس مدل تعيين هدف در برنامه ريزي استراتژيك به تدوين اهداف در سه حوزه اهداف
دروندادي، اهداف فرايندي و اهداف بروندادي پرداختيم وسپس براساس اهداف تعداد 7 عامل
مورد ارزيابي قرار گرفت كه براي ارزيابي آنها تعداد 47 ملاك 182 نشانگر طراحي، تدوين و
www.SID.ir
Archive of SID
144 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
ارزيابي شد، نتايج ارزيابي دروني در گروه براساس هر يك از عوامل مورد ازيابي ارائه
مي گردد.
عامل اهداف، مديريت و سازماندهي
به منظور سنجش عامل اهداف، مديريت و سازماندهي گروه 12 ملاك و 35 نشانگر شناسايي و
مورد بررسي قرار گرفت كه بر مبناي تحليل صورت گرفته از چك ليست، مصاحبه و پرسشنامه
اعضاء هيأت علمي راجع به اين عامل مشخص گرديد كه هرچند اعضاي گروه آموزشي
هدف هايي را به طور ضمني در نظر داشتند اما، همانند ديگر گرو هها اين هدف ها به طور صريح
و مدون تعريف نشده بود لذا، سند مشخصي از هد فهاي گروه كه قابليت سنجه پذيري داشته
باشد به دست نيامد. همچنين براساس مصاحبه هاي صورت گرفته مشخص گرديد كه ميزان
مشاركت اعضاي هيأت علمي در تدوين اهداف گروه نسبي است همچنين اختيار اعضاي گروه
در تنظيم فعاليت هاي آموزشي گروه نسبي است. در خصوص برنامه جلسات گروه، اعضاي
گروه براي تشكيل جلسات گروه برنامه اي مدون تهيه نموده اند وقبل از آغاز هر ترم تحصيلي به
اطلاع اعضاي گروه و دانشجويان م يرسد. به علاوه ميزان حضور اعضاي هيأت علمي در
جلسات گروه مطلوب است. در مورد توسعه فعالي تهاي گروه به خصوص با رويكرد ميان
رشته اي پيش بيني هايي از سوي گروه ب هعمل آمده و سه طرح پژوهشي مربوط به ايجاد
رشته هاي جديد در مقطح كارشناسي ارشد و دكتري برنامه هايي تدارك ديده شده است. از
لحاظ اعتبارات مالي و پيش بيني محل بودجه مشخص براي گروه، وضعيت مطلوبي به چشم
نمي خورد و گروه از اعتبار مالي از قبل تخصيص يافته به نحوي كه به اطلاع گروه برسد،
برخوردار نيست. در مورد سياست هاي انتخاب مدير گروه و ويژگ يهاي آن سازوكار مشخص
قانوني وجود دارد و تاكنون نحوه عمل گروه نسبت به اين سازو كار قانوني و كاملاً مطلوب
بوده است. همچنين شيوه انتخاب و مدت زمان مديريت گروه نيز به صورت انتخابي و براي
مدت زمان مشخص تعيين شده است. در مجموع ويژگي هاي فردي مدير گروه طي سه دوره
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 145
قبلي از لحاظ مدرك، رتبه و سابقه كار آموزشي كاملاً مطلوب بوده است و ميزان ميزان
آشنايي مديران گروه با روش هاي مديريت آموزشي گروه كاملاً مطلوب بوده است. تعامل
گروه با ساير گرو ههاي دانشكده يا دانشگاه به استثناي روابط دوستي و عاطفي موحود بين
اعضاي هيأت علمي از قوت كافي برخوردار نيست و در عمل به ندرت جلسات مشتركي بين
گروه ها برگزار م يشود.
عامل هيأت علمي
ارزيابي عامل هيأت علمي با استفاده از 8 ملاك و 21 نشانگر انچام پذيرفت. تحليل يافته هاي
مربوط به اين عامل نشان مي دهد كه نسبت اعضاي هيأت علمي به دانشجويان در دوره هاي
كارشناسي 1 به 17 ، كارشناسي ارشد 1 به 23 و در دوره دكتري 1 به 2 مي باشد همچنين مرتبه
علمي اعضاي هيأت علمي گروه شامل 2 نفر دانشيار و 3 نفر استاديار مي باشد. 100 درصد
اعضاي هيأت علمي گروه داراي سابقه كار 10 سال و بيشتر مي باشند. متوسط تعداد كتاب هاي
تخصصي انتشار يافته توسط اعضاي هيأت علمي گروه افزون بر يك كتاب تخصصي يا ترجمه
شده است. از نظر وضعيت استخدامي همه اعضاي گروه استخدام رسمي هستند. متوسط تعداد
واحدهاي تدريس اعضاي هيأت علمي در هرترم 14 واحدمي باشد و ميانگين ساعات اختصاصي
جهت مشاوره و حضور در گروه 8 ساعت در فواصل زماني از قبل مشخص شده است. ميزان
مشاركت اعضاي هيأت علمي در جلسات گروه و شوراي آموزشي با توجه به حضور مستمر و
افزون بر 80 درصد، مطلوب ارزيابي شده است. تعداد پايان نامه هاي راهنمايي و مشاوره شده
توسط كليه اعضاي هيأت علمي گروه 4 و بيشتر م يباشد. اعضاي هيأت علمي گروه بين 2 تا 1
طرح پژوهشي اجرا شده و يا در دست اجرا دارند. متوسط فرصت مطالعاتي استفاده شده توسط
14 % مي باشد همچنين تسلط اعضاي هيأت علمي گروه به زبان / اعضاي هيأت علمي گروه 3
انگليسي و فناوري اطلاعات و ارتباطات و كار با رايانه نسبتاً مطلوب ارزيابي شد.
www.SID.ir
Archive of SID
146 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
عامل دانشجويان
از لحاظ توزيع جغرافيايي در حدود 60 درصد دانشجويان بومي استان تهران هستند. ميانگين
سن دانشجويان پذيرفته شده در دوره كارشناسي بين 18 تا 22 سال و كارشناسي ارشد بين 23 تا
25 سال است. طي سال هاي گذشته وضعيت سن ورود متقاضيان در رشت هها و دوره هاي
78 درصد / تحصيلي بهبود چشمگيري يافته و جوان تر از گذشته شده است. همچنين 5
21 درصد آنان مرد بوده اند اما در / دانشجويان دوره كارشناسي طي پنج سال گذشته زن و 5
دوره كارشناسي ارشد طي همين مدت 46 درصد زن و 54 درصد مرد بوده اند. همچنين توزيع
دانشجويان در رشته هاي تحصيلي گروه نسبتاً مطلوب بوده است به علاوه تناسب نسبتاً مطلوبي
بين تعداد پذيرفته شدگان و امكانات و ظرفيت دوره هاي آموزشي وجود دارد. رتب ه علمي
دانشجويان پذيرفته شده در گروه و معدل دانشجويان در حد نسبتاً مطلوب ارزيابي شده است.
كمتر از 10 درصد از كل دانشجويان افت تحصيلي و انصراف از تحصيل دارند و بيش از 90
درصد آنان با موفقيت واحدهاي درسي را مي گذرانند. دانشجويان از لحاظ ميزان تعامل خود با
اعضاي هيأت علمي گروه تا حدودي راضي هستند و اين ميزان در دانشجويان كارشناسي بيش
از تحصيلات تكميلي است. مراجعه دانشجويان به اعضاي هيأت علمي جهت مشاوره در طول
هفته مطلوب است. ميزان رضايت دانشجويان كارشناسي از نحوه راهنمايي و مشاوره اساتيد
3 مي باشد. هر چند رسم معرفي رشته تحصيلي به / 3/02 و دانشجويان كارشناسي ارشد 74
دانشجويان جديدالورود مورد توجه واقع شده اما از نحوه جلسات توجيهي رضايت كامل
حاصل نشده است. ميزان آگاهي دانشجويان از ماهيت رشته تحصيلي در هنگام انتخاب رشته در
3 مي باشد. ميزان آگاهي دانشجويان از / 2 و در دوره كارشناسي ارشد 85 / دوره كارشناسي 46
3/ 2 و در دوره كارشناسي ارشد 53 / وضعيت بازار كار رشته تحصيلي در دوره كارشناسي 29
مي باشد. ميزان علاقه دانشجويان كارشناسي ارشد به رشته تحصيلي خود در حال حاضر بيش از
كارشناسي است. ميزان رضايت دانشجويان از مدير گروه، نظم موجود در فعاليت هاي گروه و
تصميمات آموزشي گروه نسبتاً مطلوب برآورد شده است. نظر به رويكرد پژوهشي اتخاذ شده
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 147
در دوره كارشناسي ارشد ميانگين دانشجويان داراي مقاله مطلوب است. اما ميانگين مشاركت
ايشان در طرح هاي پژوهشي نامطلوب ارزيابي شده است.
عامل دوره هاي آموزشي و برنامه هاي درسي و غيردرسي
ارزيابي عامل دور ههاي آموزشي و برنامه هاي درسي و غيردرسي با استفاده از 5 ملاك و 21
نشانگر انجام پذيرفت. مهم ترين نتايج حاصل از ارزيابي اين عامل به اين شرح مي باشند؛ اعضاي
گروه تناسب برنام ههاي درسي با نيازهاي فرد و جامعه را ضعيف ارزيابي م يكنند و با توجه به
بازخوردهاي دريافتي از دانشجويان و نيز دانش آموختگان ضرورت بازنگري در برنامه درسي
دور هها محرز است همچنين انعطاف پذيري برنام ههاي درسي و تناسب عمودي و افقي ميان
برنامه ها و دروس نظري و عملي در حد مطلوب نيست. برنام ههاي مربوط به دروس كارورزي به
خصوص طي پنج سال گدشته اهميت خود را از دست داده و به علت فقدان سازوكار هماهنگي
بين دستگاهي، براي دانشجويان و اعضاي هيأت علمي از جذابيت برخوردار نيست. توجه به
برنامه هاي فوق برنامه هنوز به صورت يك ضرورت و همسو و هماهنگ با برنام ههاي درسي
مطرح نشده و امكانات و تسهيلات لازم به منظور اجرايي كردن آن در اختيار گروه قرار نگرفته
است.
عامل فرايند ياددهي – يادگيري
ارزيابي عامل فرايند ياددهي – يادگيري با استفاده از 4 ملاك و 20 نشانگر صورت پذيرفت كه
نتايج آن به اين شرح مي باشد. هرچند ميزان مشاركت اعضاي هيأت علمي گروه در كارگا ههاي
روش تدريس نسبتاً مطلوب ارزيابي شده است لكن، به دليل ماهيت تخصصي رشته اكثريت
ايشان با رو شهاي تدريس سنتي و جديد آشنايي كافي دارند با اين وجود در عمل گرايش به
سمت روش هاي سنتي تدريس بيش از روش هاي نوين است. استفاده اساتيد از مشاركت
دانشجويان به خصوص در دوره تحصيلات تكميلي مطلوب است اما در دوره كارشناسي ميزان
3/ 2 در مقايسه با 43 / رضايت دانشجويان از مطلوبيت بالايي برخوردار نيست و در حد 98
www.SID.ir
Archive of SID
148 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
كارشناسي ارشد م يباشد. ميزان استفاده از امكانات و وسايل كمك آموزشي هر چند با توجه
به امكانات فراهم شده در مكان جديد دانشكده بهبود چشمگيري داشته اما هنوز تا سطح مورد
انتظار فاصله دارد. به كارگيري ارزشيابي تشخيصي در شروع ترم و ارزشيابي پاياني مطلوب
ارزيابي مي گردد.
عامل دانش آموختگان
عامل دانش آموختگان بر مبناي 6 ملاك و 28 نشانگر ارزيابي شده است. نسبت ادامه تحصيل
دانش آموختگاني كه به مقاطع تحصيلي بالاتر راه يافته نسبتاً مطلوب ارزيابي شد. ميزان رضايت
4 سطح مهارت هاي / سرپرستان و كارفرمايان درباره قابليت دانش آموختگان در سطح دانش 05
4/ 3 و سطح توانايي، علاقه به كار، تعهد و وجدان كاري دانش آموختگان 23 / تخصصي 78
ارزيابي شد اين امر بيانگر آن است كه به رغم تفاوت موجود در سطح نظرات كارفرمايان در
مجموع قابليت دان شآموختگان از مطلوبيت لازم برخوردار است. در خصوص ميزان آثار علمي
منتشر شده از سوي دان شآموختگان بررسي بعمل آمده حاكي از مطلوبيت نسبي آن است.
سرنوشت شغلي دانش آموختگان از نكات قابل تأمل مي باشد. هرچند نسبت دانش آموختگان
شاغل به بيكار وضعيت نسبتاً مطلوبي را نشان م يدهد اما بررسي دقي قتر مشخص مي سازد كه به
تدريج در طي سال هاي گذشته اين نسبت تقليل يافته و تعداد بيشتري از دانش آموختگان بيكار
مي مانند. اين موضوع در بررسي نسبت دانش آموختگان شاغل در رشته تحصيلي به نسبت كل
شاغلين اميدبخش نيست همچنين اين امر براي دانش آموختگان كارشناسي نسبت به كارشناسي
ارشد نگران كننده تر است. اما از لحاظ گرايش دانش آموختگان به سمت كارآفريني و جذب
در واحدهاي صنعتي و توليدي روزنه هاي نويدبخشي به چشم م يخورد و در وضعيت نسبتاً
مطلوبي برآورد شده است. بررسي نظرات دانش آموختگان درباره برنامه هاي آموزشي و درسي
3، كاربردي بودن برنام ههاي / از لحاظ ميزان رضايت ايشان از كيفيت آموزشي دور هها 27
3، كفايت / 3، رضايت از مدير گروه 53 / 2، به روز بودن برنامه هاي درسي 11 / درسي 89
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 149
3/ 2 و محتواي دروس دوره 43 / برنامه هاي درسي در ايجاد قابليت لازم در دانش آموختگان 33
ارزيابي شد. در خصوص ملاك ارتباط دانش آموختگان با گروه بعد از فراغت از تحصيل هر
4 ارزيابي شد اما در مورد سازو / چند از لحاظ علاقه مندي دانش آموختگان براي ارتباط 50
كار مدون در خصوص ادامه تحصيل دانش آموختگان، طرح هاي مشترك اعضاي هيأت علمي
با دانش آموختگان، الزامات و مشو قهاي تدارك ديده شده توسط گروه براي ارتباط با دانش
آموختگان و همايش سالانه فارغ التحصيلان بيانگر اين است كه از مطلوبيت نسبي برخوردار
نيست.
عامل امكانات و تجهيزات آموزشي - پژوهشي
ارزيابي عامل امكانات و تجهيزات آموزشي - پژوهشي با استفاده از 5 ملاك و 23 نشانگر انجام
پذيرفت. نقش اساسي اين عامل در امر تسهيل و تسريع فرايند آموزش براي نيل به عملكرد
مطوب نهفته است. در ملاك فضاهاي آموزشي و اداري بررس يها نشان داد كه هرچند استفاده
بهينه از فضاهاي موجود آموزشي و اداري به عمل م يآيد اما، ميزان رضايت اعضاي هيأت
علمي از كميت و كيفيت اتاق كار خود رضايت بخش نيست. كتابخانه و سيستم اطلاع رساني
به رغم مطلوبيت نسبي در تناسب مجلات علمي و استفاده از سيستم رايانه اي و بانك هاي
اطلاعاتي هنوز تناسب لازم بين فضاهاي مورد نياز كتابخانه اي و اطلاع رساني و نيز خدمات
رايانه اي با تعداد دانشجويان و اعضاي هيأت علمي برقرار نيست. نتايج كلي عوامل هفت گانه
فوق براساس جمع بندي ملاك ها و نشانگرهاي هر يك از عوامل در جدول 4 ارائه شده است.
www.SID.ir
Archive of SID
150 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
جدول 4. ميزان و سطح مطلوبيت عوامل مورد ارزيابي گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي
عامل تعداد ملاك تعداد نشانگر ميزان مطلوبيت سطح مطلوبيت
2 نسبتاً مطلوب / اهداف مديريت و سازماندهي 12 ملاك 35 نشانگر 08
2 مطلوب / هيأت علمي 8 ملاك 21 نشانگر 38
2 نسبتاً مطلوب / دانشجويان 7 ملاك 34 نشانگر 06
1 نسبتاً مطلوب / دوره هاي آموزشي و برنامه هاي درسي و غيردرسي 5 ملاك 21 نشانگر 71
2 نسبتاً مطلوب / فرايند ياددهي – يادگيري 4 ملاك 20 نشانگر 1
1 نسبتاً مطلوب / دانش آموختگان 6 ملاك 28 نشانگر 89
1 نسبتاً مطلوب / امكانات و تجهيزات آموزشي- پژوهشي 5 ملاك 23 نشانگر 87
2 نسبتاً مطلوب / جمع 47 ملاك 182 نشانگر 14
نمودار 2. ميزان و سطح مطلوبيت عوامل مورد ارزيابي گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي
همان طور كه از جدول و نمودار فوق بر مي آيد نتيجه ارزيابي نشان مي دهد كه وضعيت
كلي گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي در حد قابل قبولي قرار دارد و در سطح نسبتا مطلوب ارزيابي مي شود به عبارت ديگر از 7 عامل مورد ارزيابي، 6 عامل در سطح نسبتاً مطلوب
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 151
و 1 عامل در سطح مطلوب ارزيابي شده است. بنابراين براي رسيدن به وضعيت مطلوب نيازمند
تلاش بيشتر مسئوولان گروه و دانشگاه به ويژه در خصوص آن دسته از عاملي هايي است كه از
نظر ميزان مطلوبيت در سطح پايين تري قرار دارند. اطلاعات فوق نشان مي دهد كه بالاترين
2 در بين هفت عامل مورد / سطح مطلوبيت مربوط به عامل هيأت علمي گروه است كه با 38
ارزيابي در سطح مطلوب قرار دارد. كمترين سطح مطلوبيت مربوط به عامل دوره هاي آموزشي
و برنام ههاي درسي و غيردرسي است كه ميزان مطلوبيت اين عامل بر اساس طيف قضاوت و
1 ارزيابي شده است. لذا به نظر م يرسد مه مترين اقدام گروه بازنگري برنامه ها و / ارزيابي 71
دور ههاي آموزشي درسي و غيردرسي و نوآوري در اين دوره ها مي باشد كه بدون شك
دستيابي به وضعيت مطلوب در طراحي دوره هاي آموزشي درسي و غيردرسي نيازمند همكاري
گروه، دانشكده، دانشگاه و وزارت علوم، تحقيقات و فناوري م يباشد. لذا به طور كلي كيفيت
عوامل در گروه نشان مي دهد كه براي رسيدن به وضعيت آرماني و مطلوب گروه و دانشگاه
علامه طباطبايي و وزارت متبوع (وزارت علوم تحقيقات و فناوري) بايستي اقدامات شايسته و
هماهنگي را در جهت ارتقاء سطح كيفي عوامل و رفع نقاط ضعف و تقويت نقاط قوت به انجام
برسانند كه اميد است نتايج اين پژوهش گامي جهت رسيدن به اين هدف باشد.
محدودي تهاي پژوهش
هميشه در طول انجام يك پژوهش يا طرح پژوهشي محدودي تها و دشواري هايي وجود دارد
كه انجام آن را با سختي روبرو مي سازد، در مراحل مختلف اجراي اين پژوهش نيز با يكسري
محدوديت روبرو بود هايم كه به شرح ذيل ارائه مي گردد:
-1 مهم ترين محدوديتي كه در انجام طرح با آن مواجه بوديم خلأي هست كه در زمينه
فرهنگ خود ارزيابي و شفاف سازي در گروه و حتي كل دانشگاه احساس مي شود كه با توجه
به نتايج مثبت اجراي ارزيابي و به كارگيري نتايج آن در دانشگا ههاي مختلف، پيشنهاد مي شود
كه نسبت به ساختار سازي جهت اشاعه فرهنگ ارزيابي در جامعه دانشگاهي و نهادينه كردن
www.SID.ir
Archive of SID
152 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
ارزيابي دروني در دانشگاه اقدام لازم به عمل آيد. همانگونه كه گوردن 1 معتقد است؛ ايجاد
خط مشي ها، روي هها و فرايندهاي مؤثر براي ارزيابي، تضمين و تقويت كيفيت از طريق توجه به
.( فرهنگ مؤسسات آموزشي تسهيل مي گردد (گوردن، 1999
-2 نبود پايگاه اطلاعات منسجم و فعال به منظور گرد آوري و بروز رساني اطلاعات
مرتبط با عوامل مختلف گروه به ويژه دررابطه با دان ش آموختگان گروه روند دسترسي به
اطلاعات مرتبط را كند مي كرد، پيشنهاد مي شود در راستاي ايجاد پايگاهي فعال و بروز در اين
زمينه اقدام شود.
نتيجه گيري و پيشنهادها
بهبود كيفيت فعاليت هاي آموزشي همواره از اهداف اصلي و اساسي نظا مهاي آموزشي در
پاسخ به تقاضاهاي اجتماعي و چالش هاي پيش رو بوده است. يكي از اقداماتي كه دانشگاه ها و
گروه هاي آموزشي از طريق آن قادرند كيفيت فعاليت هاي خود را بهبود بخشند، ارزيابي دروني
است. ارزيابي دروني فرايندي است كه اعضاء گروه آموزشي به صورت خودجوش و مشتاقانه
تلاش مي كنند تا از طريق بررسي عامل ها و فاكتورهاي اساسي تأثيرگذار بر كيفيت گروه و
شناسايي و تقويت نقاط قوت و برطرف نمودن نقاط ضعف زمينه بهبود مستمر كيفيت را در
گروه هاي آموزشي به عنوان نوك پيكان فعاليت هاي آموزشي و پرورشي فراهم نمايند. تحقيق
حاضر نيز در راستاي شناسايي نقاط قوت و ضعف گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي
دانشگاه علامه طباطبايي از طريق ارزيابي دروني صورت گرفت. هما نگونه كه نتايج تحقيق
نشان مي دهد و پيشتر نيز گفته شد، در مجموع وضعيت گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي
دانشگاه نسبتاً مطلوب ارزيابي مي شود. از نقاط قوت گروه مي توان عامل اعضاء هيأت علمي
اشاره كرد كه از منظر ملا كهاي مورد ارزيابي در سطح مطلوب ارزيابي شده است. مهمترين
نقطه ضعف گروه مي توان به دوره هاي آموزشي درسي و غيردرسي اشاره كرد كه البته اين
1. Gordon
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 153
مورد نيز تا حدود زيادي به دليل تمركز فرايند برنامه ريزي درسي، از دست گروه خارج است
لذا به منظور طراحي برنامه هاي درسي مرتبط با نيازهاي كارفرمايان و دانش آموختگان توجه به
نظرات برنامه ريزان درسي، نيازهاي دانشجويان و بازار كار از ضرور تهاي اصلي در جهت
بهبود كيفيت دوره هاي آموزشي مي باشد. اشتغال دانش آموختگان نيز يكي از ملاك هاي
است كه از كيفيت مطلوبي بويژه در سطح دانش آموختگان ليسانس برخوردار نبود يكي از
عوامل اين امر مي تواند ناشي از قديمي بودن محتواي برنامه هاي آموزشي باشد كه نيازمند
بازنگري محتواي برنامه هاي آموزشي است. همچنين انجام تحقيقات و مطالعات پيگير در زمنيه
سرنوشت شغلي دانش آموختگان به منظور تعيين نيازهاي اصلي دانش آموختگان ضروي است.
در اجراي اين پژوهش درس هاي زيادي فراگرفته شد كه خالي از لطف نيست برخي از آنها را
ذكر كنيم. اولاً: برنامه ريزي و اجراي ارزيابي دروني در مؤسسات آموزش عالي هم در سطح
گروه، دانشكده و دانشگاه نيازمند فرهنگ و شرايطي است. از طريق ايجاد و بكارگيري نظام
ارزيابي دروني، اعضاء هيأت علمي و ديگر افراد دست اندر كار م يبايست اولا نسبت به اهميت
كيفيت در واحدهاي دانشگاهي شان علاقمند شوند و در ثاني به صورت مشتاقانه آن را پي گيري
نمايند. بنابراين هما نگونه كه تاري 1 اذعان مي كند فاكتورهاي مختلفي در اجراي موفقيت آميز
ارزيابي دروني مؤثرند و م يتوانند بر دشوار يهاي فرايند اجراي ارزيابي غلبه نمايد از جمله آنها
مي توان به تعهد مديريت، مشاركت كاركنان، ارتباطات باز،آموزش، تدوين برنامه هاي بهبود و
پيگيري اين برنامه اشاره نمود (تاري، 2010 ). ثالثاً: ارزيابي دروني مي تواند به عنوان سيستم يا
نظام يادگيري سازماني عمل نمايد.به گونه اي كه از طريق ارزيابي دروني اعضاء هيأت علمي،
دانشجويان و تمامي دست اندركاران آموزشي تلاش م يكنند با مشاركت همديگر (يادگيري
تيمي) اهداف و مقاصد را شناشايي (ديدگاه مشترك)ملاك ها و معيارهاي مناسب براي سنجش
ميزان دستيابي به هدف ها را تدوين (مد لهاي ذهني و مهارت فردي) و با ارائه بازخورد ملموس
و عيني زمينه افزايش عملكرد و بهبود مستمر مؤسسه را فراهم مي آورند (تفكر سيستمي). بر
1. Tari
www.SID.ir
Archive of SID
154 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
اساس نتايج حاصل شده از اين ارزيابي جهت بهبود كيفيت گروه ها و تحقق رسالت و اهداف
آنها به وضعيت مطلوب پيشنهادهاي ذيل بر مبناي هر يك از عوامل هفت گانه مورد اريابي و
در سه سطح گروه، دانشكده و دانشگاه ارائه م يگردد.
پيشنهادهايي جهت بهبود و ارتقاء كيفيت مديريت و سازماندهي گروه ها
- تهيه و تدوين دستورالعمل مستند و جامع در زمينه برنام هريزي و ارزيابي فعالي تهاي
گروه با مشاركت كليه اعضا هيئت علمي؛
- تدوين آئين نامه در زمينه صلاحيت هاي پژوهشي و نحوه انجام پژوهش توسط اعضاء
هيئت علمي؛
- ايجاد انگيزه و تشويق اعضاء هيأت علمي جهت افزايش مشاركت در برنامه ريزي
فعاليت هاي گروه؛
- ارزيابي فعاليت هاي آموزشي اعضاء هيأت علمي توسط دانشجويان با استفاده از يك
مدل علمي؛
- تدوين برنامه توسعه گروه (انساني، فيزيكي، مالي و ...)؛
- مطالعه در زمينه رشته ها و گرايش هاي موردنياز كشور و اقدام در جهت ايجاد و
راه اندازي آنها؛
- تدوين و ايجاد سازوكاري جهت ارزيابي فعاليت هاي پژوهشي اعضاء هيأت علمي و
گروه ها توسط دانشگاه؛
- برنامه ريزي براي جذب و افزايش اعضاء هيأت علمي برجسته.
پيشنهادهايي جهت بهبود و ارتقاء هيأت علمي
- تهيه و تدارك فرص تها و مشوق هاي لازم براي تقويت بنيه علمي اعضاء هيئت علمي؛
- توجه به كميت و كيفيت فعاليت هاي پژوهشي در كنار فعاليت هاي آموزشي اعضاء
هيأت علمي؛
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 155
- تقويت روحيه پژوهش و تحقيق توسط اعضاء هيأت علمي و ايجاد سازو كاري براي
تدوين حداقل يك مقاله توسط اعضاء هيأت علمي؛
- فراهم نمودن زمينه فعالي تهاي پژوهشي مشترك و ايجاد انگير هها و مشو قهاي لازم در
اين خصوص؛
- اعطاي تسهيلات و امكانات مناسب به اعضاء هيأت علمي؛
- تدارك تمهيداتي جهت افزايش زمان حضور اعضاء هيأت علمي و دانشجويان در
دانشگاه.
پيشنهادهايي جهت بهبود و ارتقاء كيفيت دانشجويان
- اتخاذ سازو كار بهينه و مبتني بر رويكردهاي نوين برنام هريزي آموزشي براي ايجاد
تعادل مناسب بين دانشجويان زن و مرد؛
- تاكيد بيشتر گروه و اساتيد بر انجام فعاليت هاي پژوهشي توسط دانشجويان و ترغيب
آنان به امر پژوهش، تأليف و ترجمه؛
- بازنگري در آئين نامه هاي جذب و پذيرش دانشجويان و ايجاد امكان قانوني براي
مداخله گروه در فرايند جذب و پذيرش؛
- اتخاذ سازو كار مناسب براي تقويت آگاهي دانشجويان از وضعيت بازار كار رشته هاي
تحصيلي گروه و تنظيم برنامه سالانه براي تعامل با سازما نها و دستگاه هاي اجرايي مرتبط و
درك درست از فرصت هاي شغلي نوپديد؛
- همفكري و همدلي و همدردي بيشتر گروه و اساتيد با دانشجويان در رفع مشكلات
تحصيلي و ايجاد تقويت روحيه اعتماد به نفس علمي در آنان؛
- مراقبت بيشتر گروه بر فرايند تدريس اساتيد مدعو از گروه هاي ديگر و يا اساتيد دعوت
شده از خارج از دانشكده؛
- توجه بيشتر گروه به تقويت انجمن هاي علمي دانشجويي
www.SID.ir
Archive of SID
156 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
پيشنهادهايي جهت بهبودي و ارتقاء كيفيت فرايند تدريس و يادگيري
- اختصاص اعتبار لازم و فراهم سازي سازوكار انگيزشي مناسب براي شركت اعضاء
هيات علمي در كارگا ههاي آموزشي تدريس و يادگيري و به ويژه روش هاي نوين تدريس؛
- تمهيد و تدارك لازم براي استفاده از وسايل كم ك آموزشي در فرايند تدريس و
يادگيري توسط اعضاء هيأت علمي؛
- تدارك شرايطي جهت انتقال تجارب آموزشي اعضاء هيأت علمي با سابقه به اعضاء
تازه استخدام شده؛
- بازنگري در روش هاي ارزشيابي پيشرفت تحصيلي دانشجويان و اتخاذ شيوه هاي نو و
اثربخش؛
- اعمال سازوكار تشويقي و انگيزشي قوي تر در بررسي نتايج ارزشيابي اعضاي هيأت
علمي.
پيشنهادهايي جهت بهبود و ارتقاء كيفيت دوره هاي آموزشي
- رشته ها و دوره هاي آموزشي و محتواي برنام ههاي درسي متناسب با نيازهاي جامعه به
خصوص در افق چشم انداز جمهوري اسلامي ايران و رسالت نظام دانشگاهي و در راستاي
تحولات علمي روز با اختصاص منابع مالي كافي و محوريت اعضاء هيأت علمي گروه،
بازنگري لازم و عاجل انجام پذيرد. همچنين توجه به نظرات دانشجويان و دانش آموختگان در
كنار ساير مؤلفه هاي اساسي تأثيرگذار ديگر ضروري است؛
- ايجاد سازو كار منظم براي ارزيابي مستمر ار دوره ها و برنامه درسي؛
- كسب نظرات دانشجويان در زمينه ميزان مطلوبيت محتوا و سرفصل دوره ها و تطابق با
انتظارات آنها؛
- در مورد فعالي تهاي كارورزي و فوق برنامه اعتبار ويژ هاي اختصاص يابد و در سطح
مديريتي هماهنگي هاي لازم بين دستگاههاي اجرايي و دانشگاه صورت پذيرد؛
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 157
- از طريق مطالعات پيگير مهم ترين نيازهاي دان شآموختگان و كارفرمايان در ارتباط با
محتوا و دوره هاي آموزشي مورد بررسي قرار گيرد و نتايج آن در طراحي و تدوين دوره هاي
آموزشي مدنظر قرار گيرد.
پيشنهادهايي در جهت بهبود و ارتقاء كيفيت امكانات و تجهيزات
- عامل امكانات و تجهيزات آموزشي - پژوهشي به رغم بهبود چشمگيري كه از زمان
انتقال دانشكده به مكان جديد حاصل شده است اما همچنان از لحاظ كميت و كيفيت اتاق هاي
گروه براي اعضاي هيأت علمي نامطوب است. لذا اتخاذ سازو كار مناسب براي اين موضوع
مي تواند در رضايت و انگيزش اعضاي هيأت علمي تأثير به سزايي داشته باشد؛
- هماهنگي تناسب ميان ظرفيت پذيرش دانشجو با استانداردهاي مرتبط با اين عامل
مي تواند به بهبود كيفيت گروه كمك نمايد؛
- تدوين بروشورها و بولتن ها در زمينه اطلاع رساني خدمات كتابخانه اي و راهنماي
استفاده از آنها؛
پيشنهادهايي در جهت بهبود و ارتقاء دانش آموختگان
- ايجاد بانك اطلاعاتي دانش آموختگان براي آگاهي از سرنوشت شغلي و علمي آتي
دانش آموختگان و پي شبيني سازوكار لازم براي دريافت گزارشات مورد نياز به منظور
مطالعات پيگير؛
- تأسيس انجمن دانش آموختگان و برقراري ارتباط با دانش آموختگان؛
- پي گيري فعاليت هاي علمي و پژوهشي دانش آموختگان و تقويت اين گونه فعالي تها در
بين دانش آموختگان؛
- استفاده از دانش آموختگان برتر در فعاليت هاي علمي و تحقيقاتي گروه ها.
پيشنهادهايي در سطح وزارت علوم، تحقيقات و فناوري
- تفويض اختيار بيشتر به دانشگا هها و گروه هاي آموزشي در امور پژوهش؛
www.SID.ir
Archive of SID
158 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
- اختصاص بودجه و منابع مالي براي تقويت فعاليت هاي پژوهشي در دانشگاها؛
- طراحي و اجراي برنامه هاي كلان نيازسنجي از جامعه و بازار كار و ايجاد رشت هها و
گرايش ها مورد نياز؛
- ارزيابي مستمر از دانشگا هها و تقويت فعالي تهاي تضمين كيفيت در نظام آموزش عالي.
منابع فارسي
بازرگان، عباس. ( 1380 ). ارزشيابي آموزشي ( مفاهيم الگوها، فرايند عملياتي). تهران: سمت.
رحيمي، حسين؛ محمدي، رضا؛ پرند، كوروش. ( 1381 ). ارزيابي دروني رويكرد چالش برانگيز در
نظام آموزش عالي ايرا ، ن مجموعه مقالات چهل و هفتمين نشست رؤساي دانشگا هها، سازمان
سنجش آموزش كشور.
زين آبادي، رضا؛پور كريمي، جواد. ( 1383 ). جايگاه ارزيابي دروني در بهبود كيفيت عملكرد مراكز
آموزش عالي و دانشگا هها، سازمان سنجش آموزش كشور.
محمدي، رضا. ( 1381 ). ارزيابي كيفيت گرو ههاي آموزشي رياضي ( محض – كاربردي) دانشگاه
صنعتي اميركبي ، ر پايان نامة كارشناسي ارشد در رشته برنامه ريزي آموزشي، دانشگاه تهران.
ميرزايي، عليرضا. ( 1383 ). ارزيابي دروني گرو ههاي علوم انساني دانشگاه ايلام به منظور بهبود
كيفيت آموزشي گرو هه.ا پايان نامة كارشناسي ارشد در رشته برنامه ريزي آموزشي، دانشگاه
تهران.
منابع لاتين
Ahmadi, Azam. , Bazargan, A and Havas Beigi, F(2011). Relationship between
organizational characteristics and implementation of internal evaluation in
universities educational departments, case: University of Tehran. Procedia - Social
and Behavioral Sciences. Volume 15, 2011, Pages 221-228
Bazargan, A.(2002).Issues and Trends in Quality Assurance and Accreditation: A case
study of Iran.Proceedings of the First Global Forum on International Quality
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 159
Assurance,Accreditation and the Recognition of Qualifications in Higher Education,
UNESCO,Paris:17-18 October,2002. (pp123-128).Paris: UNESCO.
Bazargan, Abbas (2007) “Problems of Organising and Reporting Internal and External
Evaluation in Developing Countries: The Case of Iran’’ Quality in Higher Education.
Vol. 13, No. 3, pp. 207 – 214.
ESIB, (2003), “European Student Handbook on Quality Assurance in Higher Education”
Available at: http://www.vssunes.ch.
Farasatkhah, M., Ghazi, M. and Bazargan, A.(2008), “Quality Challenge in Iran’s
Higher Education: A Historical Review”, Iranian Studies, Vol. 41, No. 2, pp.115-137.
Gordon, George (1999). “Creating Effective Internal Processes for Quality Assessment,
Management and Development”. Assessment Update. Vol. 11, No. 6, pp 6-12.
OECD Education & Skills, (2004), “Quality and recognition in higher education – the
cross-border challenge”, Vol. 9, pp.18-26.
Tarı´,Juan Jose (2010), “Self-assessment processes: the importance of follow-up for
success”. Quality Assurance in Education.Vol. 18 No. 1, pp. 19-33
www.SID.ir
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه
علامه طباطبايي
عباس عباس پور 1
محمد شرفي 2
90/12/ 90 تاريخ پذيرش: 21 /7/ تاريخ وصول: 22
چكيده
زمينه: بهبود كيفيت فعاليت هاي نظام هاي آموزش عالي به منظور پاسخگويي به چال شهاي پيش
رو همواره از سياست هاي اصلي دست اندركاران نظا مهاي آموزش بوده است. هدف: پژوهش
حاضر با هدف توسعه و بهبود كيفيت گروه مديريت و برنام هريزي آموزشي دانشگاه علامه
طباطبايي از طريق ارزيابي دروني صورت گرفته است. روش: به اين منظور پس از تصريح
اهداف گروه درسه سطح آموزشي، پرورشي و عرضه خدمات تخصصي و با توسل به تجربيات
ملي و بي نالمللي، الگوي عناصر سازماني و نظرات كميته ارزيابي دروني گروه مورد مطالعه،
تعداد هفت عامل تعيين و مورد ارزيابي قرار گرفت. اين عامل ها عبارتند از: 1 - هد فها،
مديريت و سازماندهي؛ 2 - هيأت علمي؛ 3 - دانشجويان؛ 4 - دوره هاي آموزشي و برنامه هاي
درسي و غيردرسي؛ 5 - فرايند ياددهي و يادگيري؛ 6 - دانش آموختگان؛ 7 - امكانات و
تجهيزات آموزشي و پژوهشي. به منظور ارزيابي عوامل فوق 47 ملاك و 182 نشانگر در نظر
گرفته شد. هر كدام از اين نشانگرها با اندازه گيري يك يا چند متغير همراه بود. ابزارهاي مورد
استفاده براي جمع آوري اطلاعات شامل پرسشنامه، مصاحبه، چك ليست و سند كاوي
abbaspour1386@gmial.com -1 استاديار علمي دانشگاه علامه طباطبايي
msharafi93@gmail.com -2 دانشجوي دكتري دانشگاه علامه طباطبايي
www.SID.ir
Archive of SID
132 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
داده هاي لازم بود. با بررسي پيشينه گروه و ب هخصوص تحولات آن در پنج سال گذشته و
رجوع به قوانين و مقررات دانشگاهي و در نظر گرفتن انتظارات آزمودني ها براي هر نشانگر
الزاماتي جهت قضاوت تهيه و تدوين گرديد. براين اساس تلاش شد وضعيت موجود گروه با
توجه به الزامات تعيين شده كه مشخص كننده وضعيت مورد انتظار گروه بود، مقايسه لازم به
عمل آيد و سطح مطلوبيت هر نشانگر مشخص شود. يافته ها: براساس ميانگين امتيازهاي داده
شده به سطوح مطلوبيت (مطلوب: 3؛ نسبتاً مطلوب: 2؛ نامطلوب: 1) و تطبيق آن با طي فهاي
قضاوت نتايج ارزيابي به شرح ذيل بدست آمد: عامل هدف ها، مديريت و سازماندهي نسبتاً
مطلوب، هيأت علمي مطلوب، دانشجويان نسبتاً مطلوب، دوره هاي آموزشي و برنامه هاي درسي
و غيردرسي نسبتاً مطلوب، فرايند ياددهي - يادگيري نسبتاً مطلوب، دان شآموختگان نسبتاً
مطلوب و در نهايت، امكانات و تجهيزات آموزشي و پژوهشي نسبتاً مطلوب بود. در مجموع به
رغم اينكه وضعيت موجود گروه در سطح نسبتاً مطلوب قرار داشت؛ لكن در مورد برخي
نشانگرها نارسايي ها و كاست يهايي وجود داشت كه براي رفع آنها و بهبود در كيفيت گروه
پيشنهادهايي ارائه شد.
واژگان كليدي: اعتبار بخشي، ارزيابي دروني، كيفيت، آموزش عالي.
مقدمه
دانشگاه ها از جمله مهمترين نظام هاي اجتماعي هستند و رشد و توسعه ساير نظام ها به كيفيت
آنها وابسته است. بنابراين بهبود كيفيت نظام آموزش عالي به طور اعم و دانشگا هها به طور
اخص يكي از دغدغه هاي اصلي هر كشور به حساب مي آيد. با توجه به نقش حياتي و كليدي و
جايگاه دانشگاه ها و حساسيت بالاي مردم نسبت به عملكرد اين نهادها، بايستي در هر دو بعد
كمي و كيفي به صورت موزون و متعادل رشد نمايند، از سوي ديگر امروزه محدوديت منابع
انساني و مادي جامعه، بررسي عملكرد دانشگا هها را ضروري مي نمايد. لذا طي ده ههاي اخير
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 133
كشورهاي درحال توسعه و توسعه يافته تلاش هاي خود را براي به كارگيري رويكردهاي
ارزيابي به منظور سنجش و بهبود كيفيت آموزش عالي افزايش داده اند (بازرگان، 2002 ص
123 ). عواملي از قبيل گسترش اهميت اقتصاد/جامعه مبتني بر دانش، ضرورت نوآوري و رواج
فناور يهاي اطلاعاتي ارتباطاتي باعث شده تا مؤسسات آموزش عالي سراسر دنيا نسبت به
پاسخگويي به نيازهاي محلي و ملاحظات ملي تشويق گردند (سازمان همكاري هاي توسعه
اقتصادي 2004،1 ، ص 21 ). بنابراين امروزه توافق عمومي راجع به پاسخگويي در نظام آموزش
عالي و ايجاد سياست ها و رويه هايي براي اطمينان از حفظ و گسترش كيفيت در اين نظام ها
وجود دارد (يي اس آي بي 2003،2 ، ص 86 ). نگاهي به تحولات نظام آموزش عالي ايران در
دو دهه گذشته از نظر جمعيت دانشجويي، حاكي از رشد كمي و عدم توجه كافي به كيفيت
دانشگاه ها و بهبود و ارتقاء آن مي باشد. بهبود و ارتقاء كيفيت مستلزم استقرار يك ساز و كار
مناسب ارزيابي است (رحيمي و همكاران، 1381 ، ص 636 ). ارزيابي به عنوان يكي از مهمترين
فعاليت هاي مديريت عملكرد در توليد و توسعه كيفيت در سازمان ها مطرح مي باشد و در واقع
بهبود كيفيت نتيجه ارزيابي كيفيت است (زين آبادي و پوركريمي، 1383 ). بر همين اساس در
سال هاي گذشته (حدود يك دهه اخير) در آموزش عالي ايران رويكرد اعتبارسنجي به منظور
ارزيابي و اعتبارسنجي نظام آموزش عالي مورد استفاده قرار گرفته است و مرحله اول آن يعني
ارزيابي دروني در اكثر گروه هاي آموزشي دانشگاه هاي سراسر كشور به اجرا درآمده است.
بازرگان ( 2007 )، اثرات اجراي فرايند ارزيابي دروني در سطح گرو ههاي آموزشي را به شرح
ذيل بر مي شمرد:
- تصريح اهداف و مقاصد گرو ههاي آموزشي از طريق مشاركت اعضاء هيأت علمي؛
- ترازيابي عملكرد گروه هاي آموزشي؛
- قضاوت درباره ميزان دست يابي به اهداف بيان شده؛
1. OECD
2. ESIB
www.SID.ir
Archive of SID
134 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
- برنامه ريزي استراتژيك فعاليت هاي گروه؛
- شناسايي گام هايي كه براي دست يابي به اهداف راهبردي گروه مي بايست برداشته
شود.
در راستاي اجراي همين برنامه و به منظور دستيابي به بهبود كيفيت در گروه مديريت و
برنامه ريزي آموزشي دانشكده روان شناسي و علو متربيتي دانشگاه علامه طباطبايي طرح ارزيابي
دروني به اجرا در آمد كه نتايج آن در اين مقاله ارائه شده است.
اهداف اجراي طرح ارزيابي دروني
هدف كلي از اجراي ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي عبارت بود از
توسعه و بهبود كيفيت گروه مديريت و برنام هريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي از طريق
اجراي ارزيابي دروني كه متعاقب اين هدف كلي اهداف جزيي ذيل نيز مدنظر بود:
1 - تدوين و تصريح اهداف گروه؛
2 - ارزيابي كيفيت عوامل دروندادي سيستم آموزشي گروه؛
3 - ارزيابي كيفيت عوامل فرايندي سيستم آموزشي گروه؛
4 - ارزيابي كيفيت عوامل بروندادي سيستم آموزشي گروه؛
5 - ارائه راهكارها و پيشنهادهاي لازم جهت توسعه و بهبود وضع موجود هر يك از
عوامل دروندادي، فرايندي و بروندادي.
سؤالات پژوهش
مبتني بر اهداف فوق سؤالات ذيل به عنوان سؤالات پژوهش مورد توجه بوده است.
1 - اهداف گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي كدامند؟
2 - عوامل دروندادي گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي از چه كيفيتي برخوردارند؟
3 - عوامل فرآيندي گروه مديريت و برنام هريزي آموزشي از چه كيفيتي برخوردارند؟
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 135
4 - عوامل بروندادي گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي از چه كيفيتي برخوردارند؟
5 - راهكارها و پيشنهادات لازم جهت بهبود وضعيت موجود عوامل دروندادي، فرايندي و
بروندادي گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي كدامند؟
روش پژوهش
روش اين پژوهش مبتني بر روش هاي توصيفي و از نوع كاربردي است. از اين حيث كه در اين
پژوهش به توصيف ويژگي هاي گروه از ابعاد مختلف پرداخته شده و از طرفي از نتايج آن
جهت بهبود وضعيت موجود گروه استفاده مي شود.
جامعه آماري
جامعه آماري مورد مطالعه براي گردآوري داد ههاي موردنياز، گروه مديريت و برنامه ريزي
آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي بود كه از زير جامعه هاي زير تشكيل شده بود:
1 - مديران گروه (مديران سابق گروه و مدير فعلي گروه)؛
2 - اعضاء هيأت علمي گروه؛
3 - كليه دانشجويان دوره كارشناسي رشته مديريت و برنامه ريزي آموزشي، دانشجويان
كارشناسي ارشد مديريت آموزشي، برنامه ريزي آموزشي و برنامه ريزي درسي و دانشجويان
دكتري رشته برنامه ريزي درسي؛
4 - دانش آموختگان دوره كارشناسي و كارشناسي ارشد در دوره هاي قبلي گروه آموزشي.
لازم به ذكر است با توجه به اينكه تا زمان اجراي پژوهش دانشجويان دكتري رشته برنامه ريزي
درسي فارغ التحصيل نشده بودند، در اين مقطع تحصيلي گروه آموزشي فاقد دانش آموخته
بوده است؛
5 - كارفرمايان و سرپرستان دانش آموختگان.
www.SID.ir
Archive of SID
136 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
حجم نمونه و روش نمونه گيري
در اين تحقيق از روش سرشماري كامل و نمونه گيري در دسترس استفاده شده است كه به
شرح ذيل م يباشد:
- در مورد زيرجامعه مديران گروه از روش سرشماري كامل استفاده شده است.
- در مورد زير جامعه اعضاء هيأت علمي گروه به استثناي يك نفر از اعضاء كه امكان
مشاركت ايشان ميسر نگرديد بقيه اعضاء جهت تكميل اطلاعات مشاركت داشته و مورد
سرشماري قرار گرفتند.
- زير جامعه دانشجويان شامل 30 نفر دانشجويان كارشناسي رشته مديريت و برنامه ريزي
آموزشي، 14 نفر دانشجويان كارشناسي ارشد مديريت آموزشي، 16 نفر دانشجويان كارشناسي
ارشد رشته برنامه ريزي آموزشي و 15 نفر دانشجويان كارشناسي ارشد رشته برنامه ريزي درسي
و 5 نفر دانشجويان دكتري رشته برنامه ريزي درسي.
- زير جامعه دانش آموختگان و فارغ التحصيلان شامل 15 نفردان شآموخته مقطع كارشناسي
ارشد و نيز 15 نفر دانش آموخته مقطع كارشناسي بود.
- زير جامعه كارفرمايان دانش آموختگان شامل 7 پرسشنامه عودت داده شده بود كه در
تحليل نتايج مورد استفاده قرار گرفت.
ابزارهاي پژوهش و ويژگ يهاي فني ابزارهاي پژوهش
مجموعه اي از ابزارهاي اندازه گيري كه براي گردآوري اطلاعات از آنها استفاده شده عبارتند
از الف) پرسشنامه (اعضاء هيأت علمي، مدير گروه، دانشجويان، دانش آموختگان و
كارفرمايان و سرپرستان بلافصل دانش آموختگان) ب) مصاحبه (مدير فعلي و قبلي) ج) چك
ليست (فضا و تجهيزات كتابخانه). جدول ابزارهاي سنجش عوامل موردارزيابي و منابع
گردآوري اطلاعات را نشان مي دهد. هرچند ابزارهاي سنجش به خصوص پرسشنام ههاي هيأت
علمي و دانشجويان در چندين گروه ديگر با تفاوت بسيار اندكي اجرا شده بود و از لحاظ اعتبار
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 137
و قابليت اعتماد مورد سنجش قرار گرفته بود با اين وجود و به لحاظ اطمينان بيشتر با استفاده از
نرم افزار اس پي اس اس 1 محاسبه ضريب آلفاي كرونباخ در مورد دو پرسش نامه هيأت علمي و
0 به دست آمد. / 0 و 914 / دانشجويان انجام پذيرفت و به ترتيب مقادير 892
جدول 1. ابزارهاي پژوهش و منابع گردآوري داده ها
رديف ابزار سنجش عامل يا عوامل مورد ارزيابي منبع گردآوري داده ها
1 پرسشنامه هيأت علمي
هيأتعلمي
مديريت و سازماندهي گروه
پژوهش
دوره هاي آموزشي و برنامه هاي درسي و
غيردرسي
فرايند ياددهي- يادگيري
امكانات و تجهيزات آموزشي و پژوهشي
اعضاء هيأت علمي
2 پرسشنامه سنجش هد فهاي گروه چشم انداز، رسالت و اهداف گروه اعضاء هيأت علمي
3
مصاحبه نيمه سازمان يافته مديران
گروه
مدير گروه
مديريت و سازماندهي گروه
امكانات و تجهيزات آموزشي و پژوهشي
مديران گروه
4 پرسشنامه دانشجويان
مديريت و سازماندهي گروه
پژوهش
دوره هاي آموزشي و برنامه هاي درسي و غير
درسي
فرايند ياددهي- يادگيري
امكانات و تجهيزات آموزشي و پژوهشي
دانشجويان
5 پرسشنامه دانش آموختگان
دانش آموختگان
دوره هاي آموزشي
دانش آموختگان
6 پرسشنامه مسئولان دانش آموختگان
دانش آموختگان
دوره هاي آموزشي
مسئولين مستقيم و
كارفرمايان دانش
1. spss
www.SID.ir
Archive of SID
138 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
آموختگان
7
چك ليست امكانات و تجيزات
آموزشي و پژوهشي
امكانات و تجهيزات آموزشي و پژوهشي مسئولين كتابخانه
مفهوم و فرايند اجراي ارزيابي دروني در نظام آموزش عالي
ارزيابي دروني يا خود ارزيابي مرحله اول الگوي اعتبارسنجي است كه مشتمل بر سه مرحله
ارزيابي دروني، ارزيابي بيروني و اعتبار بخشي است. در نظام آموزش عالي ايران ارزيابي
دروني عبارت است از فرايندي كه در طي آن كيفيت عوامل تشكيل دهنده سيستم (برنامه،
سازمان يا مؤسسه) به وسيلة خود اعضاء تشكيل دهندة سيستم ارزيابي م يشود (بازرگان، 1380
ص 112 ؛ احمدي و همكاران، 2011 ص 222 ). و كيفيت نيز به مجموعه ويژگ يهاي مختلف
عناصر يك سيستم اشاره دارد كه توان سيستم را براي رسيدن به اهداف نشان مي دهند (فراست
خواه و همكاران، 2008 ، ص 117 ). بازرگان معتقد است كه تعريف ارائه شده از سوي شبكه
بين المللي نهادهاي تضمين كيفيت در آموزش عالي 1 در خصوص كيفيت تقريباً با اكثر
فعاليت هاي صورت گرفته در زمينة ارزيابي كيفيت در سطح بي نالمللي و از جمله در ايران
همنواست (بازرگان، 1380 ، ص 112 ). اين نهاد كيفيت را ميزان تطابق وضعيت موجود نظام هاي
آموزشي عالي با: الف – استاندارد هاي از قبل تعيين شده و ب - رسالت؛ اهداف و انتظارات
تعيين نموده است.
تجارب اجراي ارزيابي دروني در سطح گروه هاي آموزشي در ايران (احمدي و همكاران،
2011 ؛ بازرگان، 1380 ؛ محمدي، 1381 و ميرزايي 1383 و...) نشان مي دهد كه فرايند ارزيابي
دروني در سطح گروه هاي آموزشي در طي مراحل زير انجام مي پذيرد:
1 -آشنا كردن اعضاء هيأت علمي گروه هاي آموزشي با هدف و فرايند اجراي ارزيابي
دروني؛
1. International Network of Quality Assurance Agencies in higher education
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 139
2 - تشكيل كميته ارزيابي دروني وتقسيم كار؛
3 - تدوين جدول زمانبندي براي اجراي ارزيابي دروني؛
4 - توافق دربارة عوامل مورد ارزيابي؛
5 - مشخص كردن هدف هاي نظام (برنامه) مورد ارزيابي؛
6 - بيان ملاك ها مورد ارزيابي؛
7 - تعريف نشانگرهاي مورد نظر براي ارزيابي؛
8 - مشخص كردن داده هاي مورد نياز براي محاسبه نشانگرها؛
9 - انتخاب وتدوين ابزار اندازه گيري؛
10 - گرد آوري داد هها؛
11 - تحليل داده هاي و تدوين گزارش مقدماتي؛
12 - توزيع گزارش مقدماتي ميان دست اندركاران و كسب نظرات آنان به منظور تدوين
گزارش نهايي.
در پژوهش حاضر نيز با برگزاري كارگاه آموزشي و آشنايي اعضاء با فلسفه و هدف
ارزيابي دروني به عنوان مرحله اول شروع شد و با تشكيل كميته ارزياب دروني و تقسيم كلي
وظايف و زمانبندي طرح به عنوان مراحل دوم و سوم ادامه يافت و در مرحله بعد ضمن توافق
درباره عوامل مورد ارزيابي تدوين و تصريح اهداف گروه متناسب با نمودار صورت گرفت. در
مرحله ششم با استفاده از پژوهش هاي انجام شده در داخل و خارج از كشور، پيشنهادهاي
متخصصان و نظر اعضاي كميته ارزيابي مجموعه اي از ويژگي هاي عمده هر عامل به عنوان
ملاك هاي آن عامل تعريف گرديد كه جمعاً بالغ بر 47 ملاك براي 7عامل شناسايي شد. در
مرحله هفتم نشانگرهاي مناسب براي هر يك از ملا كها تدوين گرديد كه در مجموع براي 7
عامل تعداد 182 نشانگر شناسايي شد. جدول 2 عامل ها و ملاك هاي مربوط به هر عامل را نشان
مي دهد. در مرحله هشتم داده هاي مورد نياز مربوط به نشانگرها مشخص و در مرحله نهم
ابزارهاي اندازه گيري اين داده ها طراحي و تدوين شد. درمرحله بعد براساس ابزارهاي تدوين
www.SID.ir
Archive of SID
140 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
شده در مرحله قبل اطلاعات لازم جمع آوري و طبقه بندي شد. در مرحله يازدهم داده هاي
گردآوري شده مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت و گزارش مقدماتي تدوين شد و نهايتاً در
مرحله بعد گزارش نهايي ارزيابي دروني بر مبناي بازخورد حاصل از گزارش مقدماتي تدوين
گرديد.
نمودار 1. فرايند تدوين اهداف گروه آموزشي
مشخص ساختن و تعريف
وضعيت آزماني گروه
تحليل وضعيت موجود گروه و تفاهم
درباره بهترين آنيده ممكن با توجه به :
رسالت دانشگاه و امكانات و
تجهيزات موجود دانشگاهي
ساختار دانش در رشته
تخصصي مربوطه در گروه
نيازهاي دانشجويان نيازهاي جامعه
تدوين چم انداز و رسالت گروه در سه حوزه
آموزشي، و پژوهشي و عرضه خدمات تخصصي
تدوين هدف هاي گروه در
سه بعد:
دروندادي فرايندي بروندادي
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 141
جدول 2. عوامل و ملاك هاي ارزيابي
عاملها ملاك ها
اهداف، مديريت و سازماندهي اهداف گروه
سازو كار برنامه ريزي و ارزيابي از فعاليت هاي گروه آموزشي
آئين نامه ها و مصوبات گروه
برنامه تشكيل جلسات گروه و حضور اعضاء در آن
مشاركت اعضاء گروه در برنامه ريزي فعاليت هاي گروه
استقلال گروه در برنامه ريزي و سازماندهي فعاليت هاي آموزشي گروه
منابع مالي و اعتباري گروه
سياستهاي انتخاب مدير گروه و ويژگي هاي آن
وظايف، مسئوليت ها و اختيارات مدير گروه
روند توسعه گروه در سه سال گذشته
برنامه توسعه گروه براي پنج سال آينده
فعاليت هاي برون گروهي و تعامل با خارج از گروه
اعضاء هيأتعملي تركيب و توزيع هيأت علمي از لحاظ مرتبه علمي و سابقه كار
فعاليت هاي آموزشي اعضاء هيأت علمي
حضور اعضاء هيأت علمي در گروه جهت مشاوره با دانشجويان
چگونگي تبادل تجربه و اطلاعات علمي ميان اعضاي هيأت علمي گروه
فعاليت هاي پژوهشي اعضاي هيأت علمي گروه
فرصت هاي مطالعاتي اعضاي هيأت علمي گروه
تسلط به زبان هاي خارجي
تسلط به رايانه
دانشجويان تركيب و توزيع دانشجويان
نحوه پذيرش دانشجويان
پيشرفت تحصيلي دانشجويان
رابطه دانشجويان با اعضاي هيأت علمي
علاقه و آگاهي دانشجويان نسبت به رشته تحصيلي و بازار كار آن
نظر دانشجويان درباره برنامه ها و فعاليت هاي گروه
فعاليت هاي پژوهشي دانشجويان
www.SID.ir
Archive of SID
142 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
روش تجزيه و تحليل داده ها
در اين پژوهش به منظور تجزيه و تحليل داد هها از روش هاي آمار توصيفي (فراواني، ميانگين و
درصد) و روش وزن دهي (ارزش گذاري) گزينه ها استفاده شده است و براي قضاوت در
خصوص سؤالات، نشانگرها، ملاك ها و عوامل از طيف هاي قضاوت در سه سطح مطلوب،
نسبتاً مطلوب و نامطلوب استفاده شده است. جدول 3 به توضيح اين طي فها پرداخته است.
دانش آموختگان ادامه تحصيل دانش آموختگان
نظر كارفرمايان درباره سطح قابليت دانش، مهارت و توانايي دانش
آموختگان
سرنوشت شغلي دانش آموختگان
مقاله ها و آثار علمي دانش آموختگان
نظرات دانش آموختگان درباره برنامه هاي آموزشي و درسي
ارتباط دانش آموختگان با گروه بعد از فراغت از تحصيل
فرايند تدريس و يادگيري الگوها و روشهاي تدريس
استفاده از منابع و وسايل آموزشي
ارزشيابي پيشرفت تحصيلي
استفاده از بازخورد
دوره هاي آموزشي و برنامه هاي درسي و دوره هاي آموزشي و اهداف آن
غير درسي تناسب رشته هاي تحصيلي با امكانات مادي و منابع انساني گروه
ضرورت بازنگري برنامه درسي دوره ها
انظباق پذيري برنامه هاي درسي دوره ها نسبت به نيازهاي فرد و جامعه
فعاليت هاي كارورزي و فوق برنامه
امكانات و تجهيزات آموزشي و پژوهشي فضاهاي آموزشي و اداري
كتابخانه و سيستم اطلاع رساني
امكانات و خدمات رايانه اي
كارگاهها و آزمايشگاهها
وسايل كمك آموزشي
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 143
جدول 3. معيارهاي قضاوت (طيف هاي قضاوت) سؤالات، نشانگرها، ملاك ها و عوامل
سؤال/نشانگر/ملاك/عامل مبناي قضاوت
طيف هاي قضاوت
نامطلوب نسبتاً
مطلوب
مطلوب
سؤالات
2 - دو گزينهاي ميانگين سؤالات 1
3 2 سه گزينه اي ميانگين سؤالات 1
2 تا / پنج گزينه اي ميانگين سؤالات 33
1
3/66 تا
2/34
5 تا
3/67
توصيفي (كوتاه
پاسخ)
3 2 معيارهاي از پيش تعيين شده وضع مطلوب 1
1 تا / نشانگرها ميانگين نمرات سؤالات مربوط به نشانگر 66
1
2/33 تا
1/67
3 تا
2/34
ملاك ها ميانگين قضاوت هاي مربوط به نشانگر هاي
ملاك
1/66 تا
1
2/33 تا
1/67
3 تا
2/34
عوامل ميانگين قضاوت هاي مربوط به ملاك هاي
عامل
1/66 تا
1
2/33 تا
1/67
3 تا
2/34
يافته هاي پژوهش
هدف اصلي از انجام اين ارزيابي، آشكار نمودن جنبه هاي مختلف كيفيت گروه مديريت و
برنامه ريزي آموزشي دانشكده روان شناسي و علوم تربيتي دانشگاه علامه طباطبايي بوده است كه
براي رسيدن به اين هدف براساس رسالت ها و اهداف دانشگاه و همچنين محدودي تها و منابع
و امكانات گروه و با مراجعه به تجربيات گرو ههايي كه به انجام ارزيابي پرداخته بودند و
براساس مدل تعيين هدف در برنامه ريزي استراتژيك به تدوين اهداف در سه حوزه اهداف
دروندادي، اهداف فرايندي و اهداف بروندادي پرداختيم وسپس براساس اهداف تعداد 7 عامل
مورد ارزيابي قرار گرفت كه براي ارزيابي آنها تعداد 47 ملاك 182 نشانگر طراحي، تدوين و
www.SID.ir
Archive of SID
144 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
ارزيابي شد، نتايج ارزيابي دروني در گروه براساس هر يك از عوامل مورد ازيابي ارائه
مي گردد.
عامل اهداف، مديريت و سازماندهي
به منظور سنجش عامل اهداف، مديريت و سازماندهي گروه 12 ملاك و 35 نشانگر شناسايي و
مورد بررسي قرار گرفت كه بر مبناي تحليل صورت گرفته از چك ليست، مصاحبه و پرسشنامه
اعضاء هيأت علمي راجع به اين عامل مشخص گرديد كه هرچند اعضاي گروه آموزشي
هدف هايي را به طور ضمني در نظر داشتند اما، همانند ديگر گرو هها اين هدف ها به طور صريح
و مدون تعريف نشده بود لذا، سند مشخصي از هد فهاي گروه كه قابليت سنجه پذيري داشته
باشد به دست نيامد. همچنين براساس مصاحبه هاي صورت گرفته مشخص گرديد كه ميزان
مشاركت اعضاي هيأت علمي در تدوين اهداف گروه نسبي است همچنين اختيار اعضاي گروه
در تنظيم فعاليت هاي آموزشي گروه نسبي است. در خصوص برنامه جلسات گروه، اعضاي
گروه براي تشكيل جلسات گروه برنامه اي مدون تهيه نموده اند وقبل از آغاز هر ترم تحصيلي به
اطلاع اعضاي گروه و دانشجويان م يرسد. به علاوه ميزان حضور اعضاي هيأت علمي در
جلسات گروه مطلوب است. در مورد توسعه فعالي تهاي گروه به خصوص با رويكرد ميان
رشته اي پيش بيني هايي از سوي گروه ب هعمل آمده و سه طرح پژوهشي مربوط به ايجاد
رشته هاي جديد در مقطح كارشناسي ارشد و دكتري برنامه هايي تدارك ديده شده است. از
لحاظ اعتبارات مالي و پيش بيني محل بودجه مشخص براي گروه، وضعيت مطلوبي به چشم
نمي خورد و گروه از اعتبار مالي از قبل تخصيص يافته به نحوي كه به اطلاع گروه برسد،
برخوردار نيست. در مورد سياست هاي انتخاب مدير گروه و ويژگ يهاي آن سازوكار مشخص
قانوني وجود دارد و تاكنون نحوه عمل گروه نسبت به اين سازو كار قانوني و كاملاً مطلوب
بوده است. همچنين شيوه انتخاب و مدت زمان مديريت گروه نيز به صورت انتخابي و براي
مدت زمان مشخص تعيين شده است. در مجموع ويژگي هاي فردي مدير گروه طي سه دوره
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 145
قبلي از لحاظ مدرك، رتبه و سابقه كار آموزشي كاملاً مطلوب بوده است و ميزان ميزان
آشنايي مديران گروه با روش هاي مديريت آموزشي گروه كاملاً مطلوب بوده است. تعامل
گروه با ساير گرو ههاي دانشكده يا دانشگاه به استثناي روابط دوستي و عاطفي موحود بين
اعضاي هيأت علمي از قوت كافي برخوردار نيست و در عمل به ندرت جلسات مشتركي بين
گروه ها برگزار م يشود.
عامل هيأت علمي
ارزيابي عامل هيأت علمي با استفاده از 8 ملاك و 21 نشانگر انچام پذيرفت. تحليل يافته هاي
مربوط به اين عامل نشان مي دهد كه نسبت اعضاي هيأت علمي به دانشجويان در دوره هاي
كارشناسي 1 به 17 ، كارشناسي ارشد 1 به 23 و در دوره دكتري 1 به 2 مي باشد همچنين مرتبه
علمي اعضاي هيأت علمي گروه شامل 2 نفر دانشيار و 3 نفر استاديار مي باشد. 100 درصد
اعضاي هيأت علمي گروه داراي سابقه كار 10 سال و بيشتر مي باشند. متوسط تعداد كتاب هاي
تخصصي انتشار يافته توسط اعضاي هيأت علمي گروه افزون بر يك كتاب تخصصي يا ترجمه
شده است. از نظر وضعيت استخدامي همه اعضاي گروه استخدام رسمي هستند. متوسط تعداد
واحدهاي تدريس اعضاي هيأت علمي در هرترم 14 واحدمي باشد و ميانگين ساعات اختصاصي
جهت مشاوره و حضور در گروه 8 ساعت در فواصل زماني از قبل مشخص شده است. ميزان
مشاركت اعضاي هيأت علمي در جلسات گروه و شوراي آموزشي با توجه به حضور مستمر و
افزون بر 80 درصد، مطلوب ارزيابي شده است. تعداد پايان نامه هاي راهنمايي و مشاوره شده
توسط كليه اعضاي هيأت علمي گروه 4 و بيشتر م يباشد. اعضاي هيأت علمي گروه بين 2 تا 1
طرح پژوهشي اجرا شده و يا در دست اجرا دارند. متوسط فرصت مطالعاتي استفاده شده توسط
14 % مي باشد همچنين تسلط اعضاي هيأت علمي گروه به زبان / اعضاي هيأت علمي گروه 3
انگليسي و فناوري اطلاعات و ارتباطات و كار با رايانه نسبتاً مطلوب ارزيابي شد.
www.SID.ir
Archive of SID
146 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
عامل دانشجويان
از لحاظ توزيع جغرافيايي در حدود 60 درصد دانشجويان بومي استان تهران هستند. ميانگين
سن دانشجويان پذيرفته شده در دوره كارشناسي بين 18 تا 22 سال و كارشناسي ارشد بين 23 تا
25 سال است. طي سال هاي گذشته وضعيت سن ورود متقاضيان در رشت هها و دوره هاي
78 درصد / تحصيلي بهبود چشمگيري يافته و جوان تر از گذشته شده است. همچنين 5
21 درصد آنان مرد بوده اند اما در / دانشجويان دوره كارشناسي طي پنج سال گذشته زن و 5
دوره كارشناسي ارشد طي همين مدت 46 درصد زن و 54 درصد مرد بوده اند. همچنين توزيع
دانشجويان در رشته هاي تحصيلي گروه نسبتاً مطلوب بوده است به علاوه تناسب نسبتاً مطلوبي
بين تعداد پذيرفته شدگان و امكانات و ظرفيت دوره هاي آموزشي وجود دارد. رتب ه علمي
دانشجويان پذيرفته شده در گروه و معدل دانشجويان در حد نسبتاً مطلوب ارزيابي شده است.
كمتر از 10 درصد از كل دانشجويان افت تحصيلي و انصراف از تحصيل دارند و بيش از 90
درصد آنان با موفقيت واحدهاي درسي را مي گذرانند. دانشجويان از لحاظ ميزان تعامل خود با
اعضاي هيأت علمي گروه تا حدودي راضي هستند و اين ميزان در دانشجويان كارشناسي بيش
از تحصيلات تكميلي است. مراجعه دانشجويان به اعضاي هيأت علمي جهت مشاوره در طول
هفته مطلوب است. ميزان رضايت دانشجويان كارشناسي از نحوه راهنمايي و مشاوره اساتيد
3 مي باشد. هر چند رسم معرفي رشته تحصيلي به / 3/02 و دانشجويان كارشناسي ارشد 74
دانشجويان جديدالورود مورد توجه واقع شده اما از نحوه جلسات توجيهي رضايت كامل
حاصل نشده است. ميزان آگاهي دانشجويان از ماهيت رشته تحصيلي در هنگام انتخاب رشته در
3 مي باشد. ميزان آگاهي دانشجويان از / 2 و در دوره كارشناسي ارشد 85 / دوره كارشناسي 46
3/ 2 و در دوره كارشناسي ارشد 53 / وضعيت بازار كار رشته تحصيلي در دوره كارشناسي 29
مي باشد. ميزان علاقه دانشجويان كارشناسي ارشد به رشته تحصيلي خود در حال حاضر بيش از
كارشناسي است. ميزان رضايت دانشجويان از مدير گروه، نظم موجود در فعاليت هاي گروه و
تصميمات آموزشي گروه نسبتاً مطلوب برآورد شده است. نظر به رويكرد پژوهشي اتخاذ شده
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 147
در دوره كارشناسي ارشد ميانگين دانشجويان داراي مقاله مطلوب است. اما ميانگين مشاركت
ايشان در طرح هاي پژوهشي نامطلوب ارزيابي شده است.
عامل دوره هاي آموزشي و برنامه هاي درسي و غيردرسي
ارزيابي عامل دور ههاي آموزشي و برنامه هاي درسي و غيردرسي با استفاده از 5 ملاك و 21
نشانگر انجام پذيرفت. مهم ترين نتايج حاصل از ارزيابي اين عامل به اين شرح مي باشند؛ اعضاي
گروه تناسب برنام ههاي درسي با نيازهاي فرد و جامعه را ضعيف ارزيابي م يكنند و با توجه به
بازخوردهاي دريافتي از دانشجويان و نيز دانش آموختگان ضرورت بازنگري در برنامه درسي
دور هها محرز است همچنين انعطاف پذيري برنام ههاي درسي و تناسب عمودي و افقي ميان
برنامه ها و دروس نظري و عملي در حد مطلوب نيست. برنام ههاي مربوط به دروس كارورزي به
خصوص طي پنج سال گدشته اهميت خود را از دست داده و به علت فقدان سازوكار هماهنگي
بين دستگاهي، براي دانشجويان و اعضاي هيأت علمي از جذابيت برخوردار نيست. توجه به
برنامه هاي فوق برنامه هنوز به صورت يك ضرورت و همسو و هماهنگ با برنام ههاي درسي
مطرح نشده و امكانات و تسهيلات لازم به منظور اجرايي كردن آن در اختيار گروه قرار نگرفته
است.
عامل فرايند ياددهي – يادگيري
ارزيابي عامل فرايند ياددهي – يادگيري با استفاده از 4 ملاك و 20 نشانگر صورت پذيرفت كه
نتايج آن به اين شرح مي باشد. هرچند ميزان مشاركت اعضاي هيأت علمي گروه در كارگا ههاي
روش تدريس نسبتاً مطلوب ارزيابي شده است لكن، به دليل ماهيت تخصصي رشته اكثريت
ايشان با رو شهاي تدريس سنتي و جديد آشنايي كافي دارند با اين وجود در عمل گرايش به
سمت روش هاي سنتي تدريس بيش از روش هاي نوين است. استفاده اساتيد از مشاركت
دانشجويان به خصوص در دوره تحصيلات تكميلي مطلوب است اما در دوره كارشناسي ميزان
3/ 2 در مقايسه با 43 / رضايت دانشجويان از مطلوبيت بالايي برخوردار نيست و در حد 98
www.SID.ir
Archive of SID
148 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
كارشناسي ارشد م يباشد. ميزان استفاده از امكانات و وسايل كمك آموزشي هر چند با توجه
به امكانات فراهم شده در مكان جديد دانشكده بهبود چشمگيري داشته اما هنوز تا سطح مورد
انتظار فاصله دارد. به كارگيري ارزشيابي تشخيصي در شروع ترم و ارزشيابي پاياني مطلوب
ارزيابي مي گردد.
عامل دانش آموختگان
عامل دانش آموختگان بر مبناي 6 ملاك و 28 نشانگر ارزيابي شده است. نسبت ادامه تحصيل
دانش آموختگاني كه به مقاطع تحصيلي بالاتر راه يافته نسبتاً مطلوب ارزيابي شد. ميزان رضايت
4 سطح مهارت هاي / سرپرستان و كارفرمايان درباره قابليت دانش آموختگان در سطح دانش 05
4/ 3 و سطح توانايي، علاقه به كار، تعهد و وجدان كاري دانش آموختگان 23 / تخصصي 78
ارزيابي شد اين امر بيانگر آن است كه به رغم تفاوت موجود در سطح نظرات كارفرمايان در
مجموع قابليت دان شآموختگان از مطلوبيت لازم برخوردار است. در خصوص ميزان آثار علمي
منتشر شده از سوي دان شآموختگان بررسي بعمل آمده حاكي از مطلوبيت نسبي آن است.
سرنوشت شغلي دانش آموختگان از نكات قابل تأمل مي باشد. هرچند نسبت دانش آموختگان
شاغل به بيكار وضعيت نسبتاً مطلوبي را نشان م يدهد اما بررسي دقي قتر مشخص مي سازد كه به
تدريج در طي سال هاي گذشته اين نسبت تقليل يافته و تعداد بيشتري از دانش آموختگان بيكار
مي مانند. اين موضوع در بررسي نسبت دانش آموختگان شاغل در رشته تحصيلي به نسبت كل
شاغلين اميدبخش نيست همچنين اين امر براي دانش آموختگان كارشناسي نسبت به كارشناسي
ارشد نگران كننده تر است. اما از لحاظ گرايش دانش آموختگان به سمت كارآفريني و جذب
در واحدهاي صنعتي و توليدي روزنه هاي نويدبخشي به چشم م يخورد و در وضعيت نسبتاً
مطلوبي برآورد شده است. بررسي نظرات دانش آموختگان درباره برنامه هاي آموزشي و درسي
3، كاربردي بودن برنام ههاي / از لحاظ ميزان رضايت ايشان از كيفيت آموزشي دور هها 27
3، كفايت / 3، رضايت از مدير گروه 53 / 2، به روز بودن برنامه هاي درسي 11 / درسي 89
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 149
3/ 2 و محتواي دروس دوره 43 / برنامه هاي درسي در ايجاد قابليت لازم در دانش آموختگان 33
ارزيابي شد. در خصوص ملاك ارتباط دانش آموختگان با گروه بعد از فراغت از تحصيل هر
4 ارزيابي شد اما در مورد سازو / چند از لحاظ علاقه مندي دانش آموختگان براي ارتباط 50
كار مدون در خصوص ادامه تحصيل دانش آموختگان، طرح هاي مشترك اعضاي هيأت علمي
با دانش آموختگان، الزامات و مشو قهاي تدارك ديده شده توسط گروه براي ارتباط با دانش
آموختگان و همايش سالانه فارغ التحصيلان بيانگر اين است كه از مطلوبيت نسبي برخوردار
نيست.
عامل امكانات و تجهيزات آموزشي - پژوهشي
ارزيابي عامل امكانات و تجهيزات آموزشي - پژوهشي با استفاده از 5 ملاك و 23 نشانگر انجام
پذيرفت. نقش اساسي اين عامل در امر تسهيل و تسريع فرايند آموزش براي نيل به عملكرد
مطوب نهفته است. در ملاك فضاهاي آموزشي و اداري بررس يها نشان داد كه هرچند استفاده
بهينه از فضاهاي موجود آموزشي و اداري به عمل م يآيد اما، ميزان رضايت اعضاي هيأت
علمي از كميت و كيفيت اتاق كار خود رضايت بخش نيست. كتابخانه و سيستم اطلاع رساني
به رغم مطلوبيت نسبي در تناسب مجلات علمي و استفاده از سيستم رايانه اي و بانك هاي
اطلاعاتي هنوز تناسب لازم بين فضاهاي مورد نياز كتابخانه اي و اطلاع رساني و نيز خدمات
رايانه اي با تعداد دانشجويان و اعضاي هيأت علمي برقرار نيست. نتايج كلي عوامل هفت گانه
فوق براساس جمع بندي ملاك ها و نشانگرهاي هر يك از عوامل در جدول 4 ارائه شده است.
www.SID.ir
Archive of SID
150 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
جدول 4. ميزان و سطح مطلوبيت عوامل مورد ارزيابي گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي
عامل تعداد ملاك تعداد نشانگر ميزان مطلوبيت سطح مطلوبيت
2 نسبتاً مطلوب / اهداف مديريت و سازماندهي 12 ملاك 35 نشانگر 08
2 مطلوب / هيأت علمي 8 ملاك 21 نشانگر 38
2 نسبتاً مطلوب / دانشجويان 7 ملاك 34 نشانگر 06
1 نسبتاً مطلوب / دوره هاي آموزشي و برنامه هاي درسي و غيردرسي 5 ملاك 21 نشانگر 71
2 نسبتاً مطلوب / فرايند ياددهي – يادگيري 4 ملاك 20 نشانگر 1
1 نسبتاً مطلوب / دانش آموختگان 6 ملاك 28 نشانگر 89
1 نسبتاً مطلوب / امكانات و تجهيزات آموزشي- پژوهشي 5 ملاك 23 نشانگر 87
2 نسبتاً مطلوب / جمع 47 ملاك 182 نشانگر 14
نمودار 2. ميزان و سطح مطلوبيت عوامل مورد ارزيابي گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي
همان طور كه از جدول و نمودار فوق بر مي آيد نتيجه ارزيابي نشان مي دهد كه وضعيت
كلي گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي در حد قابل قبولي قرار دارد و در سطح نسبتا مطلوب ارزيابي مي شود به عبارت ديگر از 7 عامل مورد ارزيابي، 6 عامل در سطح نسبتاً مطلوب
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 151
و 1 عامل در سطح مطلوب ارزيابي شده است. بنابراين براي رسيدن به وضعيت مطلوب نيازمند
تلاش بيشتر مسئوولان گروه و دانشگاه به ويژه در خصوص آن دسته از عاملي هايي است كه از
نظر ميزان مطلوبيت در سطح پايين تري قرار دارند. اطلاعات فوق نشان مي دهد كه بالاترين
2 در بين هفت عامل مورد / سطح مطلوبيت مربوط به عامل هيأت علمي گروه است كه با 38
ارزيابي در سطح مطلوب قرار دارد. كمترين سطح مطلوبيت مربوط به عامل دوره هاي آموزشي
و برنام ههاي درسي و غيردرسي است كه ميزان مطلوبيت اين عامل بر اساس طيف قضاوت و
1 ارزيابي شده است. لذا به نظر م يرسد مه مترين اقدام گروه بازنگري برنامه ها و / ارزيابي 71
دور ههاي آموزشي درسي و غيردرسي و نوآوري در اين دوره ها مي باشد كه بدون شك
دستيابي به وضعيت مطلوب در طراحي دوره هاي آموزشي درسي و غيردرسي نيازمند همكاري
گروه، دانشكده، دانشگاه و وزارت علوم، تحقيقات و فناوري م يباشد. لذا به طور كلي كيفيت
عوامل در گروه نشان مي دهد كه براي رسيدن به وضعيت آرماني و مطلوب گروه و دانشگاه
علامه طباطبايي و وزارت متبوع (وزارت علوم تحقيقات و فناوري) بايستي اقدامات شايسته و
هماهنگي را در جهت ارتقاء سطح كيفي عوامل و رفع نقاط ضعف و تقويت نقاط قوت به انجام
برسانند كه اميد است نتايج اين پژوهش گامي جهت رسيدن به اين هدف باشد.
محدودي تهاي پژوهش
هميشه در طول انجام يك پژوهش يا طرح پژوهشي محدودي تها و دشواري هايي وجود دارد
كه انجام آن را با سختي روبرو مي سازد، در مراحل مختلف اجراي اين پژوهش نيز با يكسري
محدوديت روبرو بود هايم كه به شرح ذيل ارائه مي گردد:
-1 مهم ترين محدوديتي كه در انجام طرح با آن مواجه بوديم خلأي هست كه در زمينه
فرهنگ خود ارزيابي و شفاف سازي در گروه و حتي كل دانشگاه احساس مي شود كه با توجه
به نتايج مثبت اجراي ارزيابي و به كارگيري نتايج آن در دانشگا ههاي مختلف، پيشنهاد مي شود
كه نسبت به ساختار سازي جهت اشاعه فرهنگ ارزيابي در جامعه دانشگاهي و نهادينه كردن
www.SID.ir
Archive of SID
152 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
ارزيابي دروني در دانشگاه اقدام لازم به عمل آيد. همانگونه كه گوردن 1 معتقد است؛ ايجاد
خط مشي ها، روي هها و فرايندهاي مؤثر براي ارزيابي، تضمين و تقويت كيفيت از طريق توجه به
.( فرهنگ مؤسسات آموزشي تسهيل مي گردد (گوردن، 1999
-2 نبود پايگاه اطلاعات منسجم و فعال به منظور گرد آوري و بروز رساني اطلاعات
مرتبط با عوامل مختلف گروه به ويژه دررابطه با دان ش آموختگان گروه روند دسترسي به
اطلاعات مرتبط را كند مي كرد، پيشنهاد مي شود در راستاي ايجاد پايگاهي فعال و بروز در اين
زمينه اقدام شود.
نتيجه گيري و پيشنهادها
بهبود كيفيت فعاليت هاي آموزشي همواره از اهداف اصلي و اساسي نظا مهاي آموزشي در
پاسخ به تقاضاهاي اجتماعي و چالش هاي پيش رو بوده است. يكي از اقداماتي كه دانشگاه ها و
گروه هاي آموزشي از طريق آن قادرند كيفيت فعاليت هاي خود را بهبود بخشند، ارزيابي دروني
است. ارزيابي دروني فرايندي است كه اعضاء گروه آموزشي به صورت خودجوش و مشتاقانه
تلاش مي كنند تا از طريق بررسي عامل ها و فاكتورهاي اساسي تأثيرگذار بر كيفيت گروه و
شناسايي و تقويت نقاط قوت و برطرف نمودن نقاط ضعف زمينه بهبود مستمر كيفيت را در
گروه هاي آموزشي به عنوان نوك پيكان فعاليت هاي آموزشي و پرورشي فراهم نمايند. تحقيق
حاضر نيز در راستاي شناسايي نقاط قوت و ضعف گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي
دانشگاه علامه طباطبايي از طريق ارزيابي دروني صورت گرفت. هما نگونه كه نتايج تحقيق
نشان مي دهد و پيشتر نيز گفته شد، در مجموع وضعيت گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي
دانشگاه نسبتاً مطلوب ارزيابي مي شود. از نقاط قوت گروه مي توان عامل اعضاء هيأت علمي
اشاره كرد كه از منظر ملا كهاي مورد ارزيابي در سطح مطلوب ارزيابي شده است. مهمترين
نقطه ضعف گروه مي توان به دوره هاي آموزشي درسي و غيردرسي اشاره كرد كه البته اين
1. Gordon
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 153
مورد نيز تا حدود زيادي به دليل تمركز فرايند برنامه ريزي درسي، از دست گروه خارج است
لذا به منظور طراحي برنامه هاي درسي مرتبط با نيازهاي كارفرمايان و دانش آموختگان توجه به
نظرات برنامه ريزان درسي، نيازهاي دانشجويان و بازار كار از ضرور تهاي اصلي در جهت
بهبود كيفيت دوره هاي آموزشي مي باشد. اشتغال دانش آموختگان نيز يكي از ملاك هاي
است كه از كيفيت مطلوبي بويژه در سطح دانش آموختگان ليسانس برخوردار نبود يكي از
عوامل اين امر مي تواند ناشي از قديمي بودن محتواي برنامه هاي آموزشي باشد كه نيازمند
بازنگري محتواي برنامه هاي آموزشي است. همچنين انجام تحقيقات و مطالعات پيگير در زمنيه
سرنوشت شغلي دانش آموختگان به منظور تعيين نيازهاي اصلي دانش آموختگان ضروي است.
در اجراي اين پژوهش درس هاي زيادي فراگرفته شد كه خالي از لطف نيست برخي از آنها را
ذكر كنيم. اولاً: برنامه ريزي و اجراي ارزيابي دروني در مؤسسات آموزش عالي هم در سطح
گروه، دانشكده و دانشگاه نيازمند فرهنگ و شرايطي است. از طريق ايجاد و بكارگيري نظام
ارزيابي دروني، اعضاء هيأت علمي و ديگر افراد دست اندر كار م يبايست اولا نسبت به اهميت
كيفيت در واحدهاي دانشگاهي شان علاقمند شوند و در ثاني به صورت مشتاقانه آن را پي گيري
نمايند. بنابراين هما نگونه كه تاري 1 اذعان مي كند فاكتورهاي مختلفي در اجراي موفقيت آميز
ارزيابي دروني مؤثرند و م يتوانند بر دشوار يهاي فرايند اجراي ارزيابي غلبه نمايد از جمله آنها
مي توان به تعهد مديريت، مشاركت كاركنان، ارتباطات باز،آموزش، تدوين برنامه هاي بهبود و
پيگيري اين برنامه اشاره نمود (تاري، 2010 ). ثالثاً: ارزيابي دروني مي تواند به عنوان سيستم يا
نظام يادگيري سازماني عمل نمايد.به گونه اي كه از طريق ارزيابي دروني اعضاء هيأت علمي،
دانشجويان و تمامي دست اندركاران آموزشي تلاش م يكنند با مشاركت همديگر (يادگيري
تيمي) اهداف و مقاصد را شناشايي (ديدگاه مشترك)ملاك ها و معيارهاي مناسب براي سنجش
ميزان دستيابي به هدف ها را تدوين (مد لهاي ذهني و مهارت فردي) و با ارائه بازخورد ملموس
و عيني زمينه افزايش عملكرد و بهبود مستمر مؤسسه را فراهم مي آورند (تفكر سيستمي). بر
1. Tari
www.SID.ir
Archive of SID
154 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
اساس نتايج حاصل شده از اين ارزيابي جهت بهبود كيفيت گروه ها و تحقق رسالت و اهداف
آنها به وضعيت مطلوب پيشنهادهاي ذيل بر مبناي هر يك از عوامل هفت گانه مورد اريابي و
در سه سطح گروه، دانشكده و دانشگاه ارائه م يگردد.
پيشنهادهايي جهت بهبود و ارتقاء كيفيت مديريت و سازماندهي گروه ها
- تهيه و تدوين دستورالعمل مستند و جامع در زمينه برنام هريزي و ارزيابي فعالي تهاي
گروه با مشاركت كليه اعضا هيئت علمي؛
- تدوين آئين نامه در زمينه صلاحيت هاي پژوهشي و نحوه انجام پژوهش توسط اعضاء
هيئت علمي؛
- ايجاد انگيزه و تشويق اعضاء هيأت علمي جهت افزايش مشاركت در برنامه ريزي
فعاليت هاي گروه؛
- ارزيابي فعاليت هاي آموزشي اعضاء هيأت علمي توسط دانشجويان با استفاده از يك
مدل علمي؛
- تدوين برنامه توسعه گروه (انساني، فيزيكي، مالي و ...)؛
- مطالعه در زمينه رشته ها و گرايش هاي موردنياز كشور و اقدام در جهت ايجاد و
راه اندازي آنها؛
- تدوين و ايجاد سازوكاري جهت ارزيابي فعاليت هاي پژوهشي اعضاء هيأت علمي و
گروه ها توسط دانشگاه؛
- برنامه ريزي براي جذب و افزايش اعضاء هيأت علمي برجسته.
پيشنهادهايي جهت بهبود و ارتقاء هيأت علمي
- تهيه و تدارك فرص تها و مشوق هاي لازم براي تقويت بنيه علمي اعضاء هيئت علمي؛
- توجه به كميت و كيفيت فعاليت هاي پژوهشي در كنار فعاليت هاي آموزشي اعضاء
هيأت علمي؛
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 155
- تقويت روحيه پژوهش و تحقيق توسط اعضاء هيأت علمي و ايجاد سازو كاري براي
تدوين حداقل يك مقاله توسط اعضاء هيأت علمي؛
- فراهم نمودن زمينه فعالي تهاي پژوهشي مشترك و ايجاد انگير هها و مشو قهاي لازم در
اين خصوص؛
- اعطاي تسهيلات و امكانات مناسب به اعضاء هيأت علمي؛
- تدارك تمهيداتي جهت افزايش زمان حضور اعضاء هيأت علمي و دانشجويان در
دانشگاه.
پيشنهادهايي جهت بهبود و ارتقاء كيفيت دانشجويان
- اتخاذ سازو كار بهينه و مبتني بر رويكردهاي نوين برنام هريزي آموزشي براي ايجاد
تعادل مناسب بين دانشجويان زن و مرد؛
- تاكيد بيشتر گروه و اساتيد بر انجام فعاليت هاي پژوهشي توسط دانشجويان و ترغيب
آنان به امر پژوهش، تأليف و ترجمه؛
- بازنگري در آئين نامه هاي جذب و پذيرش دانشجويان و ايجاد امكان قانوني براي
مداخله گروه در فرايند جذب و پذيرش؛
- اتخاذ سازو كار مناسب براي تقويت آگاهي دانشجويان از وضعيت بازار كار رشته هاي
تحصيلي گروه و تنظيم برنامه سالانه براي تعامل با سازما نها و دستگاه هاي اجرايي مرتبط و
درك درست از فرصت هاي شغلي نوپديد؛
- همفكري و همدلي و همدردي بيشتر گروه و اساتيد با دانشجويان در رفع مشكلات
تحصيلي و ايجاد تقويت روحيه اعتماد به نفس علمي در آنان؛
- مراقبت بيشتر گروه بر فرايند تدريس اساتيد مدعو از گروه هاي ديگر و يا اساتيد دعوت
شده از خارج از دانشكده؛
- توجه بيشتر گروه به تقويت انجمن هاي علمي دانشجويي
www.SID.ir
Archive of SID
156 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
پيشنهادهايي جهت بهبودي و ارتقاء كيفيت فرايند تدريس و يادگيري
- اختصاص اعتبار لازم و فراهم سازي سازوكار انگيزشي مناسب براي شركت اعضاء
هيات علمي در كارگا ههاي آموزشي تدريس و يادگيري و به ويژه روش هاي نوين تدريس؛
- تمهيد و تدارك لازم براي استفاده از وسايل كم ك آموزشي در فرايند تدريس و
يادگيري توسط اعضاء هيأت علمي؛
- تدارك شرايطي جهت انتقال تجارب آموزشي اعضاء هيأت علمي با سابقه به اعضاء
تازه استخدام شده؛
- بازنگري در روش هاي ارزشيابي پيشرفت تحصيلي دانشجويان و اتخاذ شيوه هاي نو و
اثربخش؛
- اعمال سازوكار تشويقي و انگيزشي قوي تر در بررسي نتايج ارزشيابي اعضاي هيأت
علمي.
پيشنهادهايي جهت بهبود و ارتقاء كيفيت دوره هاي آموزشي
- رشته ها و دوره هاي آموزشي و محتواي برنام ههاي درسي متناسب با نيازهاي جامعه به
خصوص در افق چشم انداز جمهوري اسلامي ايران و رسالت نظام دانشگاهي و در راستاي
تحولات علمي روز با اختصاص منابع مالي كافي و محوريت اعضاء هيأت علمي گروه،
بازنگري لازم و عاجل انجام پذيرد. همچنين توجه به نظرات دانشجويان و دانش آموختگان در
كنار ساير مؤلفه هاي اساسي تأثيرگذار ديگر ضروري است؛
- ايجاد سازو كار منظم براي ارزيابي مستمر ار دوره ها و برنامه درسي؛
- كسب نظرات دانشجويان در زمينه ميزان مطلوبيت محتوا و سرفصل دوره ها و تطابق با
انتظارات آنها؛
- در مورد فعالي تهاي كارورزي و فوق برنامه اعتبار ويژ هاي اختصاص يابد و در سطح
مديريتي هماهنگي هاي لازم بين دستگاههاي اجرايي و دانشگاه صورت پذيرد؛
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 157
- از طريق مطالعات پيگير مهم ترين نيازهاي دان شآموختگان و كارفرمايان در ارتباط با
محتوا و دوره هاي آموزشي مورد بررسي قرار گيرد و نتايج آن در طراحي و تدوين دوره هاي
آموزشي مدنظر قرار گيرد.
پيشنهادهايي در جهت بهبود و ارتقاء كيفيت امكانات و تجهيزات
- عامل امكانات و تجهيزات آموزشي - پژوهشي به رغم بهبود چشمگيري كه از زمان
انتقال دانشكده به مكان جديد حاصل شده است اما همچنان از لحاظ كميت و كيفيت اتاق هاي
گروه براي اعضاي هيأت علمي نامطوب است. لذا اتخاذ سازو كار مناسب براي اين موضوع
مي تواند در رضايت و انگيزش اعضاي هيأت علمي تأثير به سزايي داشته باشد؛
- هماهنگي تناسب ميان ظرفيت پذيرش دانشجو با استانداردهاي مرتبط با اين عامل
مي تواند به بهبود كيفيت گروه كمك نمايد؛
- تدوين بروشورها و بولتن ها در زمينه اطلاع رساني خدمات كتابخانه اي و راهنماي
استفاده از آنها؛
پيشنهادهايي در جهت بهبود و ارتقاء دانش آموختگان
- ايجاد بانك اطلاعاتي دانش آموختگان براي آگاهي از سرنوشت شغلي و علمي آتي
دانش آموختگان و پي شبيني سازوكار لازم براي دريافت گزارشات مورد نياز به منظور
مطالعات پيگير؛
- تأسيس انجمن دانش آموختگان و برقراري ارتباط با دانش آموختگان؛
- پي گيري فعاليت هاي علمي و پژوهشي دانش آموختگان و تقويت اين گونه فعالي تها در
بين دانش آموختگان؛
- استفاده از دانش آموختگان برتر در فعاليت هاي علمي و تحقيقاتي گروه ها.
پيشنهادهايي در سطح وزارت علوم، تحقيقات و فناوري
- تفويض اختيار بيشتر به دانشگا هها و گروه هاي آموزشي در امور پژوهش؛
www.SID.ir
Archive of SID
158 فصلنامه اندازه گيري تربيتي شماره 5، سال دوم، بهار و تابستان 90
- اختصاص بودجه و منابع مالي براي تقويت فعاليت هاي پژوهشي در دانشگاها؛
- طراحي و اجراي برنامه هاي كلان نيازسنجي از جامعه و بازار كار و ايجاد رشت هها و
گرايش ها مورد نياز؛
- ارزيابي مستمر از دانشگا هها و تقويت فعالي تهاي تضمين كيفيت در نظام آموزش عالي.
منابع فارسي
بازرگان، عباس. ( 1380 ). ارزشيابي آموزشي ( مفاهيم الگوها، فرايند عملياتي). تهران: سمت.
رحيمي، حسين؛ محمدي، رضا؛ پرند، كوروش. ( 1381 ). ارزيابي دروني رويكرد چالش برانگيز در
نظام آموزش عالي ايرا ، ن مجموعه مقالات چهل و هفتمين نشست رؤساي دانشگا هها، سازمان
سنجش آموزش كشور.
زين آبادي، رضا؛پور كريمي، جواد. ( 1383 ). جايگاه ارزيابي دروني در بهبود كيفيت عملكرد مراكز
آموزش عالي و دانشگا هها، سازمان سنجش آموزش كشور.
محمدي، رضا. ( 1381 ). ارزيابي كيفيت گرو ههاي آموزشي رياضي ( محض – كاربردي) دانشگاه
صنعتي اميركبي ، ر پايان نامة كارشناسي ارشد در رشته برنامه ريزي آموزشي، دانشگاه تهران.
ميرزايي، عليرضا. ( 1383 ). ارزيابي دروني گرو ههاي علوم انساني دانشگاه ايلام به منظور بهبود
كيفيت آموزشي گرو هه.ا پايان نامة كارشناسي ارشد در رشته برنامه ريزي آموزشي، دانشگاه
تهران.
منابع لاتين
Ahmadi, Azam. , Bazargan, A and Havas Beigi, F(2011). Relationship between
organizational characteristics and implementation of internal evaluation in
universities educational departments, case: University of Tehran. Procedia - Social
and Behavioral Sciences. Volume 15, 2011, Pages 221-228
Bazargan, A.(2002).Issues and Trends in Quality Assurance and Accreditation: A case
study of Iran.Proceedings of the First Global Forum on International Quality
www.SID.ir
Archive of SID
ارزيابي دروني در گروه مديريت و برنامه ريزي آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي 159
Assurance,Accreditation and the Recognition of Qualifications in Higher Education,
UNESCO,Paris:17-18 October,2002. (pp123-128).Paris: UNESCO.
Bazargan, Abbas (2007) “Problems of Organising and Reporting Internal and External
Evaluation in Developing Countries: The Case of Iran’’ Quality in Higher Education.
Vol. 13, No. 3, pp. 207 – 214.
ESIB, (2003), “European Student Handbook on Quality Assurance in Higher Education”
Available at: http://www.vssunes.ch.
Farasatkhah, M., Ghazi, M. and Bazargan, A.(2008), “Quality Challenge in Iran’s
Higher Education: A Historical Review”, Iranian Studies, Vol. 41, No. 2, pp.115-137.
Gordon, George (1999). “Creating Effective Internal Processes for Quality Assessment,
Management and Development”. Assessment Update. Vol. 11, No. 6, pp 6-12.
OECD Education & Skills, (2004), “Quality and recognition in higher education – the
cross-border challenge”, Vol. 9, pp.18-26.
Tarı´,Juan Jose (2010), “Self-assessment processes: the importance of follow-up for
success”. Quality Assurance in Education.Vol. 18 No. 1, pp. 19-33
www.SID.ir
+ نوشته شده در پنجشنبه سیزدهم مهر ۱۳۹۱ ساعت 12:30 توسط ابراهیم هلالی
|
دوست گرامی با درج نظرات خود در جهت بهبود وبلاگ مارا یاری فرمائید. با تشکر